Vietnam dan EFTA Bersedia Menandatangani Perjanjian Perdagangan ketika Norway Bangkitkan Kes Warganya yang Ditahan

Majlis menandatangani perjanjian di Hanoi satukan perdagangan dan pertikaian penahanan

Vietnam dan empat negara Persatuan Perdagangan Bebas Eropah (EFTA) sedang bersiap sedia untuk menandatangani perjanjian perdagangan bebas di Hanoi pada Ahad, 18 Oktober 2026, selepas rundingan yang bermula pada 2012. Perjanjian itu akan memperkukuh hubungan perdagangan bernilai EUR 4.8 bilion pada 2025, sementara Norway menggunakan lawatan itu untuk membangkitkan isu penahanan seorang warganya.

Menteri Ekonomi Switzerland Guy Parmelin, yang juga memegang jawatan presiden bergilir Switzerland, dijangka menghadiri majlis itu, kata jurucakap kementeriannya pada Rabu. Kementerian luar Norway dan dua pegawai di Hanoi turut mengesahkan rancangan menandatangani perjanjian tersebut. EFTA terdiri daripada Switzerland, Norway, Iceland dan Liechtenstein.

Setiausaha Negara Norway Astrid Bergmål akan menghadiri majlis itu dan membincangkan kes Nguyen Duc Thuan, yang ditahan bersama warga Australia Ho Pham Hiep Huy dan warga Vietnam Thai Cong Truong Son. Vietnam berkata mereka ditangkap ketika menyeberang secara haram dari Kemboja. Viet Tan, kumpulan advokasi demokrasi yang menurut pihak berkuasa Vietnam disertai mereka, berkata ketiga-tiganya diculik di Kemboja.

Majlis menandatangani perjanjian itu masih dijadualkan ketika Norway berusaha mendapatkan akses konsular kepada Thuan. Oleh itu, lawatan tersebut menghimpunkan dua keutamaan segera dalam pertemuan diplomatik yang sama: memuktamadkan perjanjian komersial yang dirundingkan selama lebih sedekad dan menangani kes penahanan yang menurut kementerian luar Norway menimbulkan kebimbangan awam.

Skop perjanjian

Pengumuman EFTA pada Julai mengenai pemuktamadan rundingan menyatakan perjanjian itu merangkumi perdagangan barangan dan perkhidmatan, pelaburan, harta intelek, perolehan kerajaan, pembangunan mampan dan perusahaan kecil. Ia turut merangkumi kerjasama dan pembangunan keupayaan, iaitu bantuan untuk membantu institusi dan syarikat melaksanakan perjanjian tersebut.

Duti kastam ialah cukai yang dikenakan apabila barangan melintasi sempadan. Pengurangannya boleh menurunkan kos mengimport produk, namun harga akhir turut bergantung pada pengangkutan, kos perniagaan dan keputusan penjual. Perjanjian itu bertujuan menghapuskan atau mengurangkan duti berkenaan serta memudahkan prosedur perdagangan.

Peraturan asal menentukan produk yang layak menerima manfaat perjanjian. Contohnya, produk yang dipasang di Vietnam menggunakan komponen dari beberapa negara perlu memenuhi syarat yang dipersetujui untuk dianggap sebagai produk Vietnam bagi tujuan layanan kastam keutamaan. Syarat khusus itu penting bagi pengilang yang bergantung pada bahan import.

Perjanjian itu turut menangani peraturan kesihatan makanan, haiwan dan tumbuhan, yang dikenali sebagai langkah sanitari dan fitosanitari, serta halangan teknikal seperti piawaian produk dan keperluan pengujian. Perolehan kerajaan melibatkan pembelian oleh badan awam. Peruntukan harta intelek berkaitan hak terhadap ciptaan, jenama dan karya kreatif, manakala langkah pemulihan perdagangan mengawal tindakan sebagai tindak balas terhadap amalan perdagangan tertentu yang memudaratkan atau lonjakan import.

Bagaimana rundingan bergerak daripada jeda panjang hingga selesai

Kemas kini EFTA pada Mei 2024 menunjukkan bahawa persoalan penting masih belum diselesaikan dua tahun sebelum rancangan menandatangani perjanjian. Ketika itu, para perunding telah mengadakan 16 pusingan rundingan, dengan perdagangan barangan, harta intelek dan pembangunan mampan antara isu yang belum dimuktamadkan.

Sidang video pada 2 Mei itu diketuai bagi pihak EFTA oleh Sveinung Røren, seorang pengarah di Kementerian Perdagangan, Industri dan Perikanan Norway, dan bagi pihak Vietnam oleh Luong Hoang Thai, ketua pengarah di Kementerian Perindustrian dan Perdagangan. Kedua-dua delegasi bersetuju untuk meneruskan usaha mencari penyelesaian.

Rundingan terhenti pada 2018 dan disambung semula secara rasmi di Geneva pada 8 September 2025, ketika ketegangan perdagangan global berhubung tarif Amerika Syarikat meningkat. Rekod EFTA menyenaraikan lima pusingan selepas rundingan disambung semula, manakala Kementerian Perindustrian dan Perdagangan Vietnam menyatakan jumlah keseluruhannya ialah 21 sesi rundingan rasmi sepanjang proses tersebut.

• 2012: Vietnam dan EFTA memulakan rundingan.
• 2 Mei 2024: Ketua delegasi meneliti isu yang belum selesai selepas 16 pusingan rundingan.
• 8 September 2025: Rundingan disambung semula di Geneva.
• 22 Jun 2026: Perbincangan peringkat menteri meneliti isu yang masih belum selesai.
• 2 Julai 2026: Kedua-dua pihak mengumumkan rundingan telah dimuktamadkan.
• 18 Oktober 2026: Pegawai merancang untuk menandatangani perjanjian itu di Hanoi.

EFTA menyatakan mesyuarat peringkat menteri pada 22 Jun berlangsung di Reykjavík, Iceland; kementerian Vietnam pula menyatakan ia diadakan di Liechtenstein. Kedua-dua institusi menetapkan 2 Julai sebagai tarikh pengumuman pemuktamadan rundingan.

Vietnam sudah menjual jauh lebih banyak daripada yang dibelinya

EFTA dan Kementerian Perindustrian dan Perdagangan Vietnam meletakkan nilai perdagangan dua hala pada EUR 4.8 bilion pada 2025, dengan lebihan dagangan Vietnam sebanyak EUR 2.5 bilion. Lebihan dagangan bermaksud Vietnam menjual lebih banyak barangan kepada EFTA berbanding jumlah yang dibelinya daripada blok itu. Angka tersebut tidak termasuk perdagangan emas Switzerland.

Berdasarkan jumlah yang dibundarkan itu, eksport Vietnam ke EFTA dianggarkan bernilai EUR 3.65 bilion, manakala importnya kira-kira EUR 1.15 bilion. Anggaran itu diperoleh dengan menggabungkan jumlah perdagangan dengan perbezaan antara eksport dan import. Oleh itu, Vietnam membekalkan kira-kira tiga perempat daripada nilai barangan yang diperdagangkan antara kedua-dua pihak.

Lebihan dagangan Vietnam sedekad lalu ialah EUR 0.5 bilion, berdasarkan asas pengiraan yang sama. Peningkatannya kepada EUR 2.5 bilion merupakan kenaikan lima kali ganda, atau tambahan EUR 2 bilion. Perjanjian itu akan dibina atas hubungan komersial sedia ada yang menyaksikan eksport Vietnam berkembang pesat.

Jentera elektrik, kasut, pakaian dan jentera mekanikal merupakan eksport utama Vietnam ke EFTA pada 2025. Eksport utama EFTA ke Vietnam termasuk jentera elektrik, ikan, produk farmaseutikal dan jentera mekanikal. EFTA berkata kategori import utamanya dari Vietnam mencatat pertumbuhan purata tahunan melebihi 10% dalam tempoh sedekad sebelumnya, manakala eksport jentera elektrik dan ikan ke Vietnam menunjukkan pertumbuhan sama kukuhnya.

Pengurangan tarif mengikut jadual berbeza

Vietnam menawarkan untuk menghapuskan duti ke atas lebih 86% daripada baris tarif, meliputi 99.9% import dari EFTA, menurut angka yang dipetik daripada portal berita kerajaan Vietnam. Sesetengah pengurangan akan berkuat kuasa sebaik sahaja perjanjian dilaksanakan; yang lain akan dilaksanakan secara berperingkat dalam tempoh tiga hingga 15 tahun.

Baris tarif ialah kategori produk dalam jadual kastam. Perbezaan antara 86% kategori dengan 99.9% nilai import bermakna kategori yang diliputi merangkumi hampir keseluruhan nilai barangan yang kini dibeli Vietnam daripada EFTA. Nilai perdagangan bagi setiap kategori boleh berbeza dengan ketara.

Perniagaan perlu menyemak jadual bagi produk masing-masing dan memenuhi syarat asal yang berkenaan. Langkah seterusnya yang dijadualkan ialah majlis menandatangani perjanjian; tarikh kuat kuasa belum diumumkan. Oleh itu, syarikat yang menantikan duti lebih rendah masih memerlukan jadual pelaksanaan sebelum dapat mengira bila penjimatan tertentu akan bermula.

Kedua-dua pihak mengutamakan pelaburan selain eksport

Menteri Luar Norway Espen Barth Eide, yang bercakap sebagai jurucakap EFTA bagi rundingan itu, menyifatkan perjanjian tersebut sebagai tindak balas terhadap keadaan perdagangan antarabangsa yang tidak menentu. Pada mesyuarat peringkat menteri, beliau berkata:

Dalam keadaan ketidaktentuan global, memperkukuh hubungan dengan rakan dagang yang dipercayai kini lebih penting berbanding sebelum ini.

Eide berkata perjanjian itu akan memperbaik akses bagi barangan dan perkhidmatan, mewujudkan keadaan perniagaan yang lebih terjamin serta membuka peluang komersial. Matlamat itu melangkaui duti kastam, merangkumi juga peraturan yang perlu dipatuhi syarikat ketika menjual perkhidmatan, melabur atau melindungi harta intelek.

Timbalan Menteri Perindustrian dan Perdagangan Vietnam Nguyen Sinh Nhat Tan menyifatkan perkongsian itu sebagai penghubung antara ekonomi yang mempunyai kekuatan berbeza. Dalam temu bual kementerian mengenai perjanjian itu, beliau menyenaraikan teknologi, kewangan, tenaga bersih dan inovasi sebagai kekuatan EFTA, di samping peranan Vietnam yang semakin berkembang dalam pembuatan dan perdagangan serantau.

Tan berkata Vietnam mahu menarik pelaburan dalam teknologi canggih, industri pemprosesan, tenaga bersih dan pembangunan tenaga kerja. Beliau turut menekankan bahawa penduduk Vietnam melebihi 100 juta orang dan negara itu mempunyai rangkaian 17 perjanjian perdagangan bebas yang telah dimeterai, sebagai tarikan kepada perniagaan EFTA yang mahu mengembangkan kehadiran di Asia Tenggara.

Vietnam bersiap sedia membantu syarikat memanfaatkan perjanjian

Kementerian Perindustrian dan Perdagangan Vietnam merancang untuk menerangkan komitmen perjanjian kepada perniagaan dan menyediakan latihan mengenai peraturan asal, peraturan teknikal, kualiti produk, keperluan alam sekitar dan pembangunan mampan. Tan berkata ukuran praktikal kejayaan ialah penggunaan perjanjian itu oleh perniagaan serta manfaatnya kepada ekonomi dan masyarakat.

Kementerian itu juga merancang menyediakan panduan yang mudah diakses, promosi perdagangan dan pertemuan antara perniagaan. Persiapan ini menangani masalah praktikal: keutamaan kastam hanya berguna apabila syarikat memahami syaratnya dan boleh mengemukakan dokumen yang diperlukan.

Tan merujuk Decree No. 240/NĐ-CP, yang dikeluarkan pada 26 Jun 2026, berkaitan sokongan untuk memanfaatkan perjanjian perdagangan bebas dan dana promosi eksport. Kementerian itu mengemukakan rangka kerja tersebut sebagai sebahagian daripada usaha kerajaan membantu perniagaan menterjemahkan komitmen yang dirundingkan kepada jualan dan pelaburan sebenar.

Tiga penahanan membawa kebimbangan Norway ke Hanoi

Kementerian Keselamatan Awam Vietnam berkata Nguyen Duc Thuan, Ho Pham Hiep Huy dan Thai Cong Truong Son ditangkap pada 18 September ketika cuba menyeberang secara haram dari Kemboja ke Vietnam. Pihak berkuasa mengumumkan tuduhan keganasan terhadap mereka pada penghujung September.

Kementerian itu berkata ketiga-tiga lelaki tersebut anggota Viet Tan, kumpulan advokasi demokrasi yang berpangkalan di Amerika Syarikat dan ditetapkan sebagai organisasi pengganas oleh kerajaan Komunis Vietnam. Viet Tan berkata mereka bertiga diculik di Kemboja.

Kementerian Dalam Negeri Kemboja berkata pihak berkuasa negara itu tidak menahan aktivis berkenaan dan tiada rekod bahawa mereka meninggalkan negara tersebut. Kenyataan itu menyebabkan keadaan pemindahan mereka ke dalam tahanan Vietnam masih belum jelas, dengan dakwaan Vietnam bahawa mereka ditangkap di sempadan dan tuduhan Viet Tan bahawa mereka diculik memberikan penjelasan yang bercanggah.

Human Rights Watch pada Rabu menggesa pembebasan segera ketiga-tiga lelaki itu, yang menurutnya hilang di Kemboja. Pada awal Oktober, puluhan pertubuhan hak asasi manusia antarabangsa mengutuk dakwaan penculikan mereka di Kemboja dan penahanan di Vietnam.

Norway mahu akses dan penyelesaian segera

Kementerian luar Norway telah meminta Vietnam memberikan akses konsular kepada Thuan. Akses sedemikian membolehkan warga asing yang ditahan menerima bantuan daripada pegawai yang mewakili negaranya. Kementerian itu belum mengumumkan sama ada Vietnam meluluskan permintaan tersebut.

Kementerian itu berkata Bergmål akan membangkitkan kes berkenaan dengan pihak berkuasa Vietnam semasa lawatannya yang dijadualkan pada 15 hingga 19 Oktober. Menyifatkan penahanan itu sebagai keutamaan tinggi, kementerian tersebut berkata:

Perkara ini menimbulkan kebimbangan awam di Norway. Kami berharap kes ini dapat diselesaikan tanpa kelewatan yang tidak perlu.

Kementerian luar Norway tidak menjawab sama ada penahanan Thuan boleh menjejaskan perjanjian itu. Kementerian luar Vietnam tidak segera menjawab permintaan untuk memberikan ulasan. Namun, pegawai kedua-dua pihak terus mengesahkan majlis menandatangani perjanjian pada Ahad, sekali gus meletakkan majlis komersial dan perbincangan konsular Norway dalam lawatan yang sama.

Bagi perniagaan, pencapaian terdekat ialah menandatangani perjanjian, diikuti jadual pelaksanaannya. Bagi lelaki yang ditahan dan keluarga mereka, isu segera ialah akses kepada bantuan konsular serta tindak balas terhadap tuntutan agar mereka dibebaskan.

Perkara Utama

• Vietnam dan EFTA merancang menandatangani perjanjian perdagangan bebas di Hanoi pada 18 Oktober 2026.
• Rundingan bermula pada 2012, disambung semula secara rasmi pada September 2025 dan dimuktamadkan pada Julai 2026.
• Perdagangan dua hala mencecah EUR 4.8 bilion pada 2025, dengan lebihan dagangan Vietnam sebanyak EUR 2.5 bilion, tidak termasuk perdagangan emas Switzerland.
• Perjanjian itu merangkumi barangan, perkhidmatan, pelaburan, harta intelek, perolehan awam dan pembangunan mampan.
• Norway telah meminta akses konsular kepada warganya, Nguyen Duc Thuan, yang ditahan dan akan membangkitkan kesnya semasa lawatan tersebut.
• Vietnam berkata tiga aktivis ditangkap ketika menyeberang dari Kemboja; Viet Tan berkata mereka diculik di sana.
• Tarikh perjanjian itu mula berkuat kuasa belum diumumkan.