Indonesia Kenakan Sekatan terhadap 32 Syarikat Susulan Kebakaran, Siasatan Jejaki Pemilik dan Usaha Bantuan Jerebu

Hukuman permit diperluas ke tujuh wilayah

Kementerian Perhutanan Indonesia mengenakan sekatan terhadap 32 syarikat berhubung kebakaran hutan dan tanah seluas 12,926.74 hektar, sambil meneruskan prosiding jenayah melibatkan 125 individu dan entiti korporat. Langkah yang diumumkan pada 19 Oktober 2026 itu termasuk penggantungan permit, arahan pemulihan ekosistem dan pembatalan lima permit.

Kenyataan kementerian pada 19 Oktober itu meningkatkan jumlah syarikat yang berdepan hukuman pentadbiran daripada 26 kepada 32. Ini peningkatan sebanyak enam syarikat, atau kira-kira 23 peratus. Perniagaan berkenaan beroperasi di tujuh wilayah di Sumatera dan Kalimantan, dengan separuh daripada syarikat yang dikenakan hukuman tertumpu di Kalimantan Barat dan Kalimantan Tengah.

Penyiasat juga meneliti individu yang akhirnya mendapat manfaat daripada syarikat yang beroperasi di kawasan konsesi terbakar. Konsesi ialah tanah yang dibenarkan untuk digunakan oleh sesebuah perniagaan, dengan tanggungjawab termasuk melindungi hutan dan mencegah kebakaran.

Usaha penguatkuasaan itu berlangsung ketika kecemasan yang jauh lebih besar. Sebuah organisasi pemantau satelit menganggarkan hampir 1.92 juta hektar terbakar di seluruh negara antara Januari hingga September. Masyarakat berdepan pencemaran udara, gangguan pengangkutan dan, di beberapa kawasan, kekurangan bahan api yang menyukarkan mereka mencari rezeki.

Kerajaan Presiden Prabowo Subianto menggabungkan operasi darat, pesawat dan pengubahsuaian cuaca dengan tindakan undang-undang. Institute for Essential Services Reform (IESR), sebuah badan pemikir tenaga, mendesak langkah kecemasan yang turut menyediakan udara lebih bersih, penjagaan kesihatan dan bekalan bahan api yang boleh diharap.

Cabaran segera ialah melindungi orang ramai sementara kebakaran masih berlaku. Tugas jangka panjang pula ialah memastikan syarikat mematuhi arahan pemulihan dan menentukan pihak yang boleh dipertanggungjawabkan di sisi undang-undang atas kerosakan itu.

Perkara yang perlu dilakukan syarikat susulan hukuman

Permit 19 syarikat digantung dan mereka perlu memulihkan ekosistem hutan di kawasan tanah terbakar seluas 9,546.42 hektar. Lapan entiti lain diarahkan memulihkan tambahan 2,211.19 hektar. Permit lima syarikat pula dibatalkan.

Secara keseluruhan, kedua-dua kumpulan yang tertakluk pada arahan pemulihan melibatkan 11,757.61 hektar, kira-kira 91 peratus daripada kawasan terbakar yang dikenal pasti dalam pengumuman hukuman itu. Pemulihan bermaksud membaik pulih ekosistem yang rosak, bukan sekadar memadamkan kebakaran. Kementerian berkata pihaknya memantau sama ada pemegang permit memenuhi kewajipan itu.

Hukuman pentadbiran melibatkan kebenaran dan kewajipan yang dikenakan terhadap operasi perniagaan. Prosiding jenayah pula melalui proses berasingan untuk menentukan tanggungjawab bagi kesalahan yang disyaki. Kementerian juga sedang mempertimbangkan tuntutan pampasan atas kerosakan hutan sekiranya siasatan menemukan asas undang-undang.

Kalimantan Barat mempunyai sembilan syarikat yang dikenakan hukuman, manakala Kalimantan Tengah mempunyai tujuh. Jumlah 16 syarikat itu mewakili separuh daripada keseluruhan syarikat. Kementerian menyenaraikan perniagaan berkenaan menggunakan nama ringkas berikut:

• Kalimantan Barat, sembilan: PT MRU, PT WE, PT HKI, PT MPM, PT MPK, PT DAS, PT WSP, PT FI dan PT WLJ.
• Kalimantan Tengah, tujuh: PT PW, PT GPP, PT BHP, PT BWL, PT NES, PT DI dan PT TI.
• Sumatera Selatan, lima: PT BMH, PT BPP, PT SAN, PT RHM dan PT BA.
• Kalimantan Selatan, lima: PT IIP, PT HRB, PT DI, PT PM dan PT KT.
• Kalimantan Timur, tiga: PT IITG, PT PSR dan PT DPP.
• Jambi, dua: PT REI dan PT ALN.
• Kalimantan Utara, satu: PT RKR.

Kenyataan kementerian menyenaraikan syarikat mengikut wilayah dan memberikan jumlah bagi setiap jenis hukuman, tanpa menyatakan hukuman khusus bagi setiap perniagaan yang dinamakan.

Penyiasat menjejaki rantaian pemilikan

Kementerian Perhutanan meletakkan 44 daripada 125 individu dan entiti korporat di bawah siasatan awal, manakala 79 lagi di bawah siasatan rasmi. Dalam siasatan rasmi itu, 12 individu dan sebuah syarikat dinamakan sebagai suspek. Dua entiti korporat telah mencapai peringkat yang disebut kementerian sebagai P-22, iaitu penyerahan suspek dan bukti kepada pendakwa raya.

Ketua Pengarah Penguatkuasaan Undang-Undang Perhutanan, Dwi Januanto Nugroho, berkata penyiasat sedang menuntut pihak yang bertanggungjawab dipertanggungjawabkan, seiring usaha memadamkan kebakaran, dan telah menemukan petunjuk pelanggaran lesen yang disyaki.

"Usaha menangani kebakaran hutan mesti sampai kepada pihak yang benar-benar bertanggungjawab. Selain usaha pemadaman kebakaran yang sedang berlangsung, bukti kemungkinan pelanggaran lesen sudah ditemukan," katanya.

Penyiasat sedang mengumpulkan bukti untuk menjejaki pemilik benefisial. Mereka ialah pihak yang akhirnya memiliki, mengawal atau mendapat manfaat daripada sesebuah perniagaan, walaupun nama mereka terlindung di sebalik beberapa syarikat dalam rantaian pemilikan. Penjejakan rantaian itu boleh meluaskan siasatan melangkaui syarikat yang menguruskan konsesi tertentu.

Polis menjalankan siasatan mereka sendiri. Ketua Polis Negara Suyudi Ario Seto berkata pegawai sedang meneliti 98 kes yang melibatkan kaitan korporat yang disyaki, termasuk hubungan pelaburan dengan negara jiran. Beliau berkata demikian selepas mesyuarat tindak balas kebakaran hutan bersama Prabowo serta pegawai kanan kerajaan dan tentera.

Suyudi tidak menamakan perniagaan atau negara berkenaan, mahupun menyatakan jumlah kes yang melibatkan pelaburan asing. Penyiasat masih mengumpulkan bukti untuk menentukan individu atau syarikat yang mungkin berdepan pertuduhan jenayah.

Kemas kini polis pada 14 Oktober mengenal pasti 223 suspek individu berkaitan 273 laporan polis yang melibatkan lebih 5,150 hektar. Polis turut menamakan sembilan syarikat sebagai suspek dalam kes korporat melibatkan lebih 25,600 hektar. Pihak berkuasa berkata 57 entiti perniagaan telah disegel berhubung pelanggaran berkaitan kebakaran. Angka polis itu merangkumi jumlah kes penguatkuasaan yang berbeza daripada 125 subjek undang-undang Kementerian Perhutanan; agensi berkenaan belum mengemukakan jumlah gabungan yang mengambil kira pertindihan.

Anggaran kebakaran nasional menghampiri dua juta hektar

Nusantara Atlas, yang menganalisis pemerhatian satelit, menganggarkan 1,916,588 hektar terbakar antara Januari hingga akhir September 2026. Anggarannya 38 peratus lebih tinggi berbanding kawasan yang direkodkan pada tempoh sama pada 2019, satu lagi tahun dengan kebakaran teruk.

Angka 12,926.74 hektar dalam pengumuman hukuman kementerian merujuk kepada kawasan syarikat terjejas yang diliputi tindakan penguatkuasaan itu. Angka Nusantara Atlas pula mengukur kawasan terbakar di seluruh negara dalam tempoh sembilan bulan, sekali gus memberikan gambaran lebih luas tentang kecemasan itu.

Pengasas Nusantara Atlas, David Gaveau, berkata kawasan sebenar yang terbakar mungkin lebih luas kerana jerebu tebal kadangkala mengaburkan imej satelit. Oleh itu, asap boleh menyukarkan usaha memadamkan kebakaran dan mengukur kawasan terjejas.

Jurucakap Kementerian Perhutanan Ristianto Pribadi berkata kerajaan masih mengira jumlah nasional dan anggaran pemantau itu "tidak boleh disahkan dengan mudah". Angka 202,000 hektar yang diumumkan kerajaan sebelum ini meliputi tempoh hingga Julai, dua bulan lebih singkat berbanding anggaran satelit.

Kemarau yang dikaitkan dengan El Niño kuat memburukkan keadaan sejak Jun. El Niño ialah pemanasan berulang Lautan Pasifik tropika yang boleh mengubah corak hujan dan membawa cuaca lebih kering ke Indonesia. Tumbuh-tumbuhan kering lebih mudah terbakar, manakala kebakaran berpanjangan menghasilkan asap yang boleh dibawa angin merentasi sempadan.

Prabowo mengarahkan apa yang disifatkan kerajaan sebagai "pengerahan besar-besaran" sumber pada 19 Oktober. Menteri Penyelaras Hal Ehwal Politik dan Keselamatan, Dudung Abdurachman, berkata Indonesia telah mengerahkan 47 pesawat dan 60,000 anggota.

Kebakaran kecil berterusan ketika habitat utama terbakar

Agensi Nasional Pengurusan Bencana Indonesia (BNPB) melaporkan kejadian baharu di Sulawesi dan Kepulauan Bangka Belitung beberapa hari sebelum 19 Oktober. Di Sulawesi Tengah, kira-kira dua hektar ladang koko dan cengkih terbakar di Parigi Moutong pada 18 Oktober, manakala dua hektar lagi kawasan tumbuh-tumbuhan dan semak samun terbakar di Tojo Una-Una. Tiada korban dilaporkan dalam kedua-dua kejadian.

Di daerah Sidenreng Rappang, Sulawesi Selatan, kira-kira satu hektar terbakar. Status kecemasan kemarau serta kebakaran hutan dan tanah yang dilanjutkan di daerah itu berkuat kuasa hingga 1 November. Di Belitung Timur, kebakaran menjejaskan kira-kira 2.22 hektar di kampung Padang dan Selingsing. Pihak berkuasa berkata kebakaran itu telah dipadamkan dan tiada korban dilaporkan.

Taman Negara Tanjung Puting di Kalimantan Tengah berdepan ancaman lebih besar. Pihak berkuasa berkata lebih 500 hektar terjejas, sekali gus mengancam habitat hidupan liar di kawasan penting bagi pemuliharaan dan pemulihan orang utan. Operasi tindak balas melibatkan 117 petugas taman itu dan 10 kakitangan dari taman negara Karimunjawa serta Gunung Halimun Salak.

Menteri Perhutanan Raja Juli Antoni menyifatkan strategi itu sebagai usaha menghentikan bahagian hadapan kebakaran yang sedang merebak, dengan menggunakan jentera berat dan kira-kira 30 telaga gerudi yang dirancang, masing-masing berjarak sekitar 50 meter. Telaga gerudi mencapai sumber air bawah tanah, sekali gus menyediakan bekalan lebih dekat dengan kawasan kebakaran.

Anggota bomba turut berdepan keadaan berbahaya. Seorang sukarelawan yang cedera apabila pasukannya dikepung api di Taman Negara Bromo Tengger Semeru, Jawa Timur, meninggal dunia di hospital, menurut pegawai taman. Beliau ialah anggota kelima kumpulan itu yang meninggal dunia.

Operasi ais kering menyasarkan asap yang terperangkap berhampiran permukaan

Sumatera Selatan sedang menguji pengubahsuaian cuaca untuk membantu menyuraikan jerebu, sementara anggota bekerja memadamkan kebakaran. Thomas Nifinluri, pengarah kawalan kebakaran hutan Kementerian Perhutanan, menerangkan operasi menggunakan ais kering untuk mempengaruhi keadaan yang memerangkap asap berhampiran permukaan.

Inversi suhu berlaku apabila udara lebih panas berada di atas udara lebih sejuk berhampiran permukaan tanah. Keadaan ini mengehadkan pergerakan udara ke atas, lalu menyebabkan asap berkumpul di bawah. Ais kering ialah karbon dioksida pepejal, dan operasi itu bertujuan melemahkan lapisan yang memerangkap asap serta memperbaik pergerakan udara.

Kementerian Perhutanan menyatakan operasi dijadualkan berlangsung dari 16 hingga 25 Oktober, bermula dengan satu penerbangan yang menyebarkan 800 kilogram ais kering berhampiran Palembang. Laporan BNPB mengenai ujian awal ais kering menyatakan operasi bermula pada 15 Oktober dan merekodkan dua penerbangan yang membawa 800 kilogram setiap satu pada hari itu.

BNPB turut melaporkan jarak penglihatan di lapangan terbang meningkat daripada kira-kira 650 meter kepada 2,800 meter semasa ujian awal. Kementerian Perhutanan melaporkan jarak penglihatan bertambah baik pada hari kedua operasi yang dinyatakannya, sementara pemantauan diteruskan.

Thomas berkata kru melaraskan penerbangan mengikut keadaan atmosfera. Apabila keadaan sesuai untuk pembentukan awan, operasi boleh menggunakan natrium klorida, atau garam biasa, untuk menggalakkan hujan. Kru darat, pesawat, agensi meteorologi BMKG, tentera dan pemerintah tempatan turut berusaha mengawal punca kebakaran.

Desakan terhadap udara bersih dan bekalan bahan api semakin mendesak

IESR berkata masyarakat menanggung beban berganda: asap mengancam kesihatan, manakala kekurangan bahan api mengganggu pekerjaan pemandu, nelayan, petani dan perniagaan kecil. Kanak-kanak, wanita hamil, warga tua dan mereka yang mempunyai masalah pernafasan paling terdedah kepada pencemaran udara.

Kementerian Kesihatan merekodkan lebih 280,000 orang mengalami masalah pernafasan antara 18 Ogos hingga 13 Oktober, menurut kemas kini 14 Oktober yang dibincangkan dalam liputan mengenai keluarga yang mencari udara bersih. Bagi isi rumah berhampiran kebakaran, akses ke tempat dengan udara lebih bersih boleh menjadi sama mendesak seperti makanan atau pengangkutan.

IESR menggesa kerajaan mengisytiharkan status tindak balas kecemasan di kawasan terjejas, menggerakkan sumber pemadaman kebakaran darat dan udara, mengagihkan pelitup N95, menyediakan ruang berudara bersih dan perkhidmatan kesihatan percuma, serta menerbitkan bacaan kualiti udara secara berkala.

Organisasi itu turut menggesa kerajaan dan syarikat tenaga milik negara, Pertamina, meningkatkan peruntukan bahan api bersubsidi dan bahan api yang dijual pada harga ditetapkan. IESR mahu paras stok dan punca kekurangan didedahkan, pengagihan diutamakan ke kawasan paling teruk terjejas, serta tindakan diambil terhadap penyorokan dan penyelewengan bekalan.

Ketua Eksekutif IESR, Fabby Tumiwa, menggesa supaya rancangan tindak balas, tarikh akhir dan pegawai yang dinamakan sebagai pihak bertanggungjawab dilaksanakan dengan jelas. Organisasi itu turut meminta bantuan kecemasan untuk pekerja rentan dan perniagaan kecil, di samping langkah jangka panjang termasuk elektrifikasi pengangkutan, tenaga boleh baharu dan pencegahan kebakaran dari puncanya.

Negara jiran tawarkan bantuan dan tuntut pihak bertanggungjawab

Malaysia akan membantu dengan tiga pesawat dan 52 anggota, kata Dudung pada 19 Oktober. Singapura juga akan memberikan bantuan, namun beliau tidak memperincikan operasi. Pengumuman itu menyusuli tawaran pesawat Malaysia pada 18 Oktober, ketika pegawai masih mempertimbangkan pengerahan yang paling selamat dan berguna.

Cadangan awal Malaysia merangkumi sebuah pesawat pemadam kebakaran, tiga helikopter serta 52 pegawai dan anggota. Pengumuman Dudung kemudian menetapkan tiga pesawat dan 52 anggota. Jarak penglihatan yang rendah terus menjadi kekangan operasi: asap telah menyebabkan beberapa pesawat tidak dapat terbang di Kalimantan dan menyukarkan usaha sampai ke kawasan kebakaran.

Agensi Alam Sekitar Nasional Singapura memberi amaran kepada tiga syarikat pada 19 Oktober, selepas mengeluarkan notis kepada tujuh syarikat Indonesia pada Jumaat sebelumnya. Notis itu mengarahkan perniagaan mengerahkan pasukan pemadam kebakaran, menghentikan pembakaran atau pembukaan kebakaran baharu, serta mengemukakan pelan tindakan.

Menteri Kanan Singapura K. Shanmugam memberi amaran kepada syarikat bahawa pihak berkuasa akan menuntut mereka bertanggungjawab atas jerebu.

"Sesetengah syarikat mungkin menafikan tanggungjawab. Mereka mungkin beranggapan dapat mengelak daripada penelitian. Namun, mereka tidak sepatutnya memandang rendah kesungguhan kerajaan Singapura untuk bertindak," kata Shanmugam kepada wartawan.

Kementerian Perhutanan merujuk kepada dua kerangka undang-undang yang mendasari tindak balas serantau itu. Indonesia menandatangani Perjanjian ASEAN mengenai Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan pada 2002 dan meratifikasikannya melalui Undang-Undang No. 26 Tahun 2014. Perjanjian itu mewajibkan kerajaan yang mengambil bahagian bekerjasama mencegah dan menangani jerebu.

Akta Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan Singapura 2014 membolehkan tindakan diambil terhadap individu atau syarikat yang kegiatannya di luar Singapura menyebabkan pencemaran jerebu di dalam negara itu. Kuasa untuk menangani perbuatan di luar sempadan negara ini disebut bidang kuasa ekstraterritorial.

Tarikh seterusnya bagi operasi dan tindakan undang-undang

Tindak balas Indonesia kini berlangsung melalui beberapa usaha serentak: memulihkan tanah syarikat, menyiasat jenayah yang disyaki, memastikan bekalan mencukupi bagi operasi pemadaman kebakaran dan melindungi orang ramai daripada asap. Tarikh penting menunjukkan perkembangan usaha tersebut:

• 14 Oktober: Polis mengumumkan 223 suspek individu dan sembilan suspek korporat; jumlah syarikat yang dikenakan hukuman pentadbiran oleh Kementerian Perhutanan ialah 26.
• 15 Oktober: BNPB menyatakan ujian ais kering di Palembang bermula pada tarikh ini.
• 16 hingga 25 Oktober: Jadual operasi ais kering di Sumatera Selatan yang dinyatakan Kementerian Perhutanan.
• 19 Oktober: Kementerian Perhutanan mengumumkan hukuman terhadap 32 syarikat dan prosiding jenayah melibatkan 125 individu serta entiti korporat.
• 21 Oktober: Tarikh pendengaran seterusnya yang dijadualkan bagi saman di Pontianak yang mencabar tindak balas kerajaan terhadap kebakaran hutan.
• 1 November: Tarikh tamat status kecemasan kemarau dan kebakaran yang dilanjutkan di Sidenreng Rappang.

Kes di Pontianak itu dibawa oleh wakil masyarakat adat dan kumpulan masyarakat sivil yang menuntut pencegahan lebih kukuh, penjagaan kesihatan dan pengisytiharan bencana nasional. Saman berhubung tindak balas terhadap kebakaran hutan itu menambah cabaran mengenai tanggungjawab kerajaan kepada siasatan terhadap syarikat dan individu.

Kementerian Perhutanan berkata pihaknya akan meneruskan usaha memadamkan kebakaran, memantau arahan pemulihan dan mengumpulkan bukti jenayah. Bagi masyarakat terjejas, langkah paling segera bersifat praktikal: akses kepada udara yang lebih selamat, rawatan perubatan, jalan raya dan lapangan terbang yang boleh digunakan, serta bahan api yang mencukupi untuk bekerja sementara usaha tindak balas diteruskan.

Perkara Utama

• Kementerian Perhutanan mengenakan hukuman terhadap 32 syarikat berhubung kebakaran yang menjejaskan 12,926.74 hektar di tujuh wilayah.
• Permit 19 syarikat digantung dan mereka diarahkan memulihkan kawasan terjejas, lapan syarikat diarahkan melakukan pemulihan, manakala permit lima syarikat dibatalkan.
• Kementerian meneruskan tindakan terhadap 125 individu dan entiti korporat, termasuk siasatan terhadap pemilik benefisial.
• Nusantara Atlas menganggarkan 1,916,588 hektar terbakar di seluruh negara hingga September; kerajaan masih mengira jumlahnya.
• Indonesia berkata 47 pesawat dan 60,000 anggota telah dikerahkan, dengan bantuan dari Malaysia dan Singapura.
• IESR menuntut perlindungan kesihatan kecemasan, pengagihan bahan api yang telus dan bantuan untuk pekerja rentan.