Bagaimana Kazakhstan Mengira Harimau Bintang Salji, daripada Corak Bintik dalam Foto Kamera hingga Jejak Satelit

Anggaran nasional yang dibina dengan mengesan haiwan satu demi satu

Kazakhstan menganggarkan populasi harimau bintang saljinya antara 152 hingga 189 ekor pada 2024, termasuk 104 hingga 135 ekor yang hidup di kawasan perlindungan. Di sebalik angka itu ialah kerja bertahun-tahun membandingkan foto, memetakan habitat pergunungan dan menjejaki haiwan yang pergerakannya membawa mereka ke China dan Kyrgyzstan.

Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNDP) menyatakan angka tersebut dalam penilaian pemuliharaan 2024. Jawatankuasa Perhutanan dan Hidupan Liar Kazakhstan kemudian menganggarkan populasinya antara 190 hingga 200 ekor. Rekod jangka panjang menunjukkan pemulihan daripada anggaran 80 hingga 100 ekor pada 1995, ketika habitat yang semakin mengecil, tekanan manusia dan kemerosotan jumlah haiwan mangsa menyebabkan bilangannya merosot.

Cabaran praktikalnya mudah dihuraikan: sepuluh foto mungkin menunjukkan sepuluh harimau bintang salji, atau haiwan yang sama muncul sepuluh kali. Penyelidik perlu mengenal pasti setiap individu sebelum dapat menjadikan rekod penampakan sebagai anggaran populasi yang berguna.

Hari Harimau Bintang Salji Antarabangsa, yang disambut pada 23 Oktober, memberi perhatian kepada usaha itu. Tarikh tersebut menandakan penerimaan Deklarasi Bishkek pada 2013 oleh wakil dari kesemua 12 negara yang menjadi habitat spesies ini. Di Kazakhstan, usaha itu kini menggabungkan kamera, kolar satelit dan tinjauan habitat, manakala penyelidikan genetik di tempat lain menunjukkan bagaimana sekecil-kecil bukti biologi boleh mengenal pasti seekor kucing besar.

Mengapa harimau bintang salji sukar dikira

Harimau bintang salji di Kazakhstan mendiami kawasan pergunungan di selatan, tenggara dan timur negara itu, termasuk banjaran Tien Shan, Zhetysu Alatau, Altai dan Saur-Tarbagatai. Bulu kelabu dan putihnya sebati dengan cerun berbatu, dan haiwan ini paling aktif sekitar waktu fajar dan senja.

Kebanyakan harimau bintang salji dewasa hidup bersendirian dan mempunyai wilayah yang boleh meliputi ratusan kilometer persegi. Tapak kakinya yang lebar membantu haiwan ini bergerak di atas salji, manakala ekornya yang panjang memberikan keseimbangan dan boleh melilit tubuh untuk mengekalkan kehangatan. Anak harimau bintang salji tinggal bersama ibu sehingga mampu berdikari, kira-kira pada usia dua tahun.

Oleh itu, penyelidik yang memerhati sebuah lembah hanya melihat sebahagian kecil kehidupan haiwan itu. Seekor harimau bintang salji mungkin melalui beberapa lokasi kamera, menghilang di sebalik rabung atau melintasi sempadan negara. Pengiraan memerlukan pemerhatian berulang serta kaedah untuk mengenali individu yang sama di mana-mana sahaja ia muncul.

Corak bintik menjadikan foto sebagai identiti

Setiap harimau bintang salji mempunyai corak bintik yang tersendiri. Penyelidik membandingkan tanda-tanda itu dalam foto untuk menentukan sama ada kamera merakam haiwan baharu atau individu yang sudah dikenal pasti. Penampakan berulang membantu menentukan kawasan yang dilalui harimau bintang tertentu.

Antara 2018 hingga 2024, projek yang disokong UNDP, Tabung Kemudahan Alam Sekitar Global dan kerajaan Kazakhstan memasang 294 perangkap kamera di 14 kawasan perlindungan perintis serta lapan perusahaan perhutanan. Projek itu turut membekalkan 28 pengimej terma, yang mengesan haba dan membantu pasukan hidupan liar memerhati haiwan dalam keadaan sukar.

Rangkaian peralatan itu meliputi projek perhutanan dan biodiversiti yang lebih luas. Penilaian UNDP 2024 mengenal pasti lapan kawasan perlindungan yang melindungi harimau bintang salji; laporan Jawatankuasa Perhutanan dan Hidupan Liar yang diterbitkan kemudian menyenaraikan sembilan kawasan tempat spesies itu ditemui.

Ile-Alatau memberikan gambaran lebih dekat tentang pemantauan di lapangan. Jawatankuasa itu menganggarkan kira-kira 40 ekor harimau bintang salji hidup di sana, dengan lebih 50 perangkap kamera digunakan untuk menyokong pemerhatian. Penyelidik bekerjasama dengan Institut Zoologi Kazakhstan, dan empat haiwan di taman itu telah dipasangkan kolar satelit sejak 2023.

Penempatan kamera juga bergantung pada pengetahuan tempatan. Di Taman Negara Katon-Karagay, kamera merakam harimau bintang salji antara Disember 2024 hingga Januari 2025. Jawatankuasa itu memuji pemeriksa perhutanan Arshatinsky, Zhomart Amanbayev, kerana memilih lokasi yang sesuai untuk peralatan tersebut.

Keluarga menunjukkan lokasi pemulihan berlaku

Perhutanan Merke di Wilayah Zhambyl merakam harimau bintang salji pada kamera pada 2019. Pada Mac 2021, UNDP berkongsi rakaman yang menunjukkan tiga ekor haiwan itu di sana. Di Taman Negara Kolsai Kolderi, sebuah lagi kamera merakam harimau bintang salji bergerak pada waktu malam.

Taman Negara Altyn-Emel menghasilkan penemuan yang amat berguna pada 2021: penyelidik mengenal pasti satu kumpulan pembiakan. Harimau bintang salji pernah lenyap dari kawasan itu. UNDP mengaitkan kepulangan mereka dengan perlindungan taman, pemulihan ekosistem dan bekalan haiwan mangsa yang semakin bertambah.

Kehadiran haiwan muda memberikan maklumat kepada pengurus, bukan sekadar mengesahkan kehadiran haiwan dewasa yang sedang melintas. Kumpulan pembiakan mengenal pasti kawasan tempat harimau bintang salji membesarkan generasi seterusnya, sekali gus menjadikan perlindungan makanan dan habitat amat penting. Kamera di Katon-Karagay turut merakam sebuah keluarga pada Ogos 2026.

UNDP dan Institut Zoologi bekerjasama dari 2019 hingga 2024 untuk memetakan habitat berpotensi harimau bintang salji. Kerjasama mereka mewujudkan sistem pelaporan populasi tahunan pada 2019, sekali gus membentuk rangka kerja berkala untuk menghimpunkan pemerhatian dari pelbagai kawasan pergunungan.

Kolar menjejaki perjalanan antara kamera

Kazakhstan memasang peralatan penjejakan satelit pada harimau bintang salji buat kali pertama pada November 2021 di Altyn-Emel. Menjelang akhir 2023, penyelidik telah memasang peralatan itu pada 11 haiwan di kawasan Tien Shan Utara dan Tengah. Jawatankuasa Perhutanan dan Hidupan Liar kemudian melaporkan bahawa jumlah keseluruhannya di negara itu mencecah 16 ekor sejak 2021.

Kamera merakam haiwan di satu lokasi. Kolar satelit merekodkan kedudukannya berulang kali, membolehkan penyelidik menghubungkan titik-titik itu menjadi satu laluan. Peta yang terhasil menunjukkan cerun, laluan pergunungan dan lembah yang digunakan haiwan di luar rangkaian kamera.

Pada 19 Oktober 2026, seekor harimau bintang salji bernama Altai dipasangkan kolar di Taman Negara Katon-Karagay. Ini operasi seumpamanya yang pertama di Altai Selatan Kazakhstan, sekali gus memperluas penjejakan ke landskap pergunungan yang berbeza.

Operasi itu melibatkan kakitangan taman E. Kassymov dan Zh. Amanbayev serta penyelidik Institut Zoologi A. Grachev, M. Bespalov, S. Bespalov dan S. Saparbayev. Pernod Ricard Kazakhstan menyokong projek itu. Penyelidik merancang menggunakan data pergerakan Altai untuk mengenal pasti habitat dan laluan perjalanan yang penting.

Peristiwa penting berikut menunjukkan perkembangan usaha pemantauan itu:

• 2019: Kazakhstan mewujudkan sistem pelaporan populasi harimau bintang salji tahunan.
• November 2021: Kolar satelit pertama dipasang di Altyn-Emel.
• Akhir 2023: Sebelas harimau bintang salji telah dipasangkan peralatan penjejakan.
• 17 Oktober 2024: Empat kawasan perlindungan di Kazakhstan dan Kyrgyzstan menandatangani perjanjian pemuliharaan.
• 19 Oktober 2026: Altai menjadi harimau bintang salji pertama yang dipasangkan kolar satelit di Altai Selatan Kazakhstan.

Perlindungan perlu merentas sempadan bersama haiwan

Program penjejakan Kazakhstan telah memetakan pergerakan harimau bintang salji ke China dan Kyrgyzstan. Perjalanan itu menjadikan kerjasama antara negara jiran suatu keperluan praktikal untuk melindungi haiwan tersebut.

Pengumuman UNDP pada Oktober 2024 merekodkan pemeteraian memorandum yang meliputi Taman Negara Kolsai Kolderi, Rizab Alam Semula Jadi Negeri Almaty dan Taman Negara Ile-Alatau di Kazakhstan, serta Taman Alam Chon Kemin di Kyrgyzstan.

Perjanjian itu berkuat kuasa selama lima tahun sejak ditandatangani pada 17 Oktober 2024. Skopnya merangkumi pemantauan bersama, perlindungan habitat dan haiwan mangsa, kerjasama penyelidikan serta penyertaan orang ramai. Oleh itu, tempoh pelaksanaannya berlanjutan hingga 2029.

Mirslav Amankulov, timbalan menteri sumber asli, ekologi dan penyeliaan teknikal Kyrgyzstan, menjelaskan kepentingan perlindungan bersama. Beliau menganggarkan populasi di negaranya melebihi 400 ekor dan berkata:

Sebagai spesies yang berhijrah, habitatnya tidak terbatas pada wilayah sesebuah negara.

Katon-Karagay juga merupakan sebahagian daripada rizab yang merentasi sempadan antarabangsa. Harimau bintang salji di situ tergolong dalam populasi yang dikongsi merentas sempadan, menjadikan data penjejakan Altai pada masa hadapan bernilai di luar kawasan taman itu sendiri.

Nepal menunjukkan bagaimana penjejakan mengubah peta

Empat harimau bintang salji yang dipasangkan kolar GPS di timur Nepal antara 2013 hingga 2017 menghasilkan 4,707 rekod lokasi. Kajian yang diterbitkan pada 2025 itu mendapati tiga daripada empat haiwan tersebut melintasi sempadan ke India atau China, masing-masing sebanyak lima hingga tujuh kali.

Ketiga-tiga haiwan itu menghabiskan antara 10% hingga 34% daripada tempoh penjejakan mereka di luar Nepal. Beberapa kawasan jelajah yang dipetakan menjangkau sehingga separuh daripadanya di luar negara itu. Dapatan tersebut memberikan perbandingan nyata dengan pengalaman Kazakhstan: kucing besar di pergunungan kerap menggunakan wilayah di kedua-dua belah sempadan politik.

Penyelidikan di Nepal itu turut menunjukkan sebab kaedah yang digunakan untuk melakar kawasan jelajah penting. Bagi seekor jantan, garis sempadan yang merangkumi semua lokasi yang direkodkan menghasilkan anggaran kawasan jelajah kira-kira 398 batu persegi. Kaedah yang mengikuti titik rekod dengan lebih rapat menghasilkan anggaran kira-kira 120 batu persegi.

Garis sempadan yang lebih luas merangkumi ruang antara lokasi berjauhan, manakala kaedah yang lebih ketat mengikuti corak penggunaan yang direkodkan. Perbezaan pendekatan itu membantu menghasilkan anggaran sehingga 97 kali lebih besar berbanding angka lama di Nepal. Penyelidik menjejaki haiwan individu untuk tempoh antara 20 hingga 659 hari.

Tinjauan nasional Nepal mengira 397 ekor harimau bintang salji, manakala kira-kira 42% habitat yang sesuai berada di luar kawasan perlindungan. Nepal dan Kazakhstan sama-sama berdepan tugas praktikal melindungi laluan yang menghubungkan rizab dengan kawasan pergunungan di sekitarnya.

DNA boleh mengenal pasti haiwan tanpa foto

Bulu dan najis mengandungi DNA, iaitu arahan biologi yang dibawa dalam sel. Penyelidik boleh membandingkan bahagian DNA tertentu untuk mengenal pasti haiwan individu dan mengkaji hubungan kekeluargaan, tanpa perlu menangkapnya.

Satu kajian di Nepal pada 2011 menguji 71 sampel najis yang disyaki berasal daripada harimau bintang salji. Sembilan belas sampel mengandungi DNA harimau bintang salji yang disahkan. Sepuluh sampel menghasilkan maklumat genetik yang mencukupi untuk mengenal pasti sembilan haiwan: tiga jantan dan enam betina.

Dua sampel yang dikumpulkan kira-kira empat kilometer antara satu sama lain berasal daripada harimau bintang salji yang sama. DNA sepadan membolehkan penyelidik mengira haiwan itu sekali sahaja. Sembilan individu yang dikenal pasti menjadi bilangan minimum bagi kawasan kajian, manakala anggaran populasi memerlukan kaedah untuk mengambil kira haiwan yang terlepas daripada persampelan.

Sesetengah sampel yang disyaki berasal daripada karnivor lain, manakala DNA dalam sesetengah sampel terlalu rosak untuk dianalisis. Oleh itu, cara sampel dikumpulkan dan disimpan mempengaruhi jumlah maklumat yang boleh diperoleh penyelidik daripada bukti yang ditemui di pergunungan.

Genetik juga boleh mengkaji spesies ini merentasi tempoh yang jauh lebih panjang. Pada 2025, penyelidik Universiti Stanford dan rakan usaha sama, termasuk Snow Leopard Trust, meningkatkan jumlah genom harimau bintang salji yang telah disusun daripada empat kepada 41. Genom ialah keseluruhan set arahan genetik sesuatu organisma.

Pasukan itu mendapati kepelbagaian genetik yang amat rendah dan merumuskan bahawa populasi harimau bintang salji kekal kecil sekurang-kurangnya selama 900,000 tahun. Kepelbagaian yang terhad mungkin menyukarkan penyesuaian kepada perubahan persekitaran, sekali gus menambah kebimbangan biologi kepada keperluan mendesak melindungi habitat dan haiwan mangsa.

Maksud angka populasi bagi Kazakhstan

Gambaran keseluruhan dasar biodiversiti Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, yang diterbitkan pada Mei 2026, memberikan perbandingan berguna dalam rekod pemantauan Kazakhstan: 130 ekor harimau bintang salji pada 2019 dan anggaran antara 152 hingga 189 ekor pada 2024.

Berdasarkan angka tersebut, peningkatannya ialah antara 22 hingga 59 ekor, atau kira-kira 17% hingga 45% dalam tempoh lima tahun. Julat itu menggambarkan ketidakpastian dalam anggaran populasi. Penerbitan berkenaan tidak memberikan satu margin ralat khusus untuk perbandingan siri itu dengan anggaran Jawatankuasa Perhutanan dan Hidupan Liar yang diterbitkan kemudian, iaitu antara 190 hingga 200 ekor.

Penilaian UNDP 2024 menganggarkan kira-kira 70% haiwan itu berada di kawasan perlindungan, dengan jumlah di situ antara 104 hingga 135 ekor. Gambaran keseluruhan PBB yang diterbitkan kemudian menyatakan kira-kira 70% daripada kawasan jelajah spesies itu dilindungi. Satu ukuran merujuk kepada haiwan, manakala satu lagi merujuk kepada tanah tempat mereka hidup.

Kedua-dua ukuran membantu pengurus menentukan tempat usaha perlu ditumpukan. Populasi di kawasan perlindungan bergantung pada habitat yang berfungsi baik di dalam rizab, manakala laluan melalui landskap pergunungan yang lain menghubungkan haiwan dan kawasan pembiakan. Kesatuan Antarabangsa bagi Pemuliharaan Alam Semula Jadi masih mengelaskan spesies itu sebagai terdedah, dan ia disenaraikan dalam Buku Merah Kazakhstan.

Menggunakan pergerakan haiwan untuk melindungi kawasan daratan

Menurut Jawatankuasa Perhutanan dan Hidupan Liar, data satelit sudah mempengaruhi keputusan tentang sempadan kawasan perlindungan. Pengerusinya, Daniyar Turgambayev, menerangkan penggunaan data itu dalam perancangan perlindungan, manakala jawatankuasa tersebut menyatakan bukti penjejakan telah menyokong peluasan beberapa kawasan perlindungan.

Penilaian UNDP 2024 merekodkan kajian saintifik dan kebolehlaksanaan bagi enam kawasan perlindungan yang dicadangkan, meliputi lebih 1.6 juta hektar, serta cadangan peluasan tiga kawasan sedia ada sebanyak lebih 214,000 hektar. Bukti kehadiran harimau bintang salji di Merke membantu menyokong cadangan menubuhkan taman alam wilayah di sana.

Rangkaian kawasan perlindungan Kazakhstan yang lebih luas berkembang daripada 28.7 juta hektar pada 2019 kepada 30.9 juta hektar pada 2025, iaitu peningkatan sebanyak 2.2 juta hektar. Konsep biodiversiti yang diluluskan pada Disember 2025 menetapkan sasaran 33.2 juta hektar menjelang 2035 dan menyeru pengukuhan koridor ekologi antara kawasan perlindungan.

Dasar sama yang meliputi tempoh 2026 hingga 2035 itu mengandungi 13 petunjuk yang boleh diukur dan menyasarkan sistem pemantauan biodiversiti digital yang beroperasi sepenuhnya menjelang 2035. Bagi pemuliharaan harimau bintang salji, matlamat praktikalnya adalah menghubungkan maklumat tentang haiwan individu dengan keputusan mengenai tanah, infrastruktur dan perlindungan.

Pemburuan haram, kehilangan haiwan mangsa, kerosakan habitat dan perubahan iklim terus mengancam spesies ini. UNDP turut mengenal pasti peluasan pertanian dan pelancongan yang tidak diurus dengan baik sebagai tekanan. Taman dan rizab Kazakhstan menerima hampir tiga juta pengunjung pada 2024, berbanding kira-kira 809,000 pada 2019, menjadikan pengurusan kegiatan manusia semakin penting.

Kamera menunjukkan harimau bintang salji yang berada di sesuatu kawasan, kolar menunjukkan tempat yang dilaluinya, manakala sampel genetik boleh mengenal pasti haiwan yang tidak kelihatan. Penggunaan kaedah ini secara bersama memberikan Kazakhstan asas yang lebih terperinci untuk melindungi harimau bintang salji serta kawasan pergunungan yang diperlukannya.

Perkara Utama

• Anggaran rasmi Kazakhstan bagi 2024 ialah 152 hingga 189 ekor harimau bintang salji, meningkat daripada 130 ekor pada 2019. Jawatankuasa Perhutanan dan Hidupan Liar kemudian menganggarkan bilangannya antara 190 hingga 200 ekor.
• Kerjasama UNDP memasang 294 perangkap kamera dan membekalkan 28 pengimej terma merentasi rangkaian pemantauan biodiversiti yang lebih luas.
• Menurut jawatankuasa itu, 16 ekor harimau bintang salji telah dipasangkan kolar satelit sejak 2021.
• Altai menjadi harimau bintang salji pertama yang dipasangkan kolar satelit di Altai Selatan Kazakhstan pada 19 Oktober 2026.
• Perjanjian pemuliharaan yang ditandatangani pada Oktober 2024 menghubungkan empat kawasan perlindungan di Kazakhstan dan Kyrgyzstan selama lima tahun.
• Pensampelan DNA boleh mengenal pasti haiwan individu, manakala data penjejakan membantu perancang melindungi laluan antara habitat pergunungan.