Yasuo Fukuda Meninggal Dunia pada Usia 90 Tahun, Tinggalkan Legasi Diplomasi dengan China dan Perlindungan Pengguna

Tempoh singkat sebagai perdana menteri, peranan diplomatik yang berkekalan

Yasuo Fukuda, yang memimpin Jepun dari September 2007 hingga September 2008 dan terus berusaha memperbaiki hubungan dengan China lama selepas meninggalkan jawatan, meninggal dunia di sebuah hospital di Tokyo pada 22 Oktober 2026. Beliau berusia 90 tahun. Kematiannya diumumkan pada 26 Oktober oleh Dewan Perwakilan dan Parti Liberal Demokratik (LDP) yang memerintah, manakala anak lelakinya, Tatsuo, turut mengumumkan berita itu.

Fukuda meninggal dunia akibat kegagalan jantung, menurut laporan mengenai hari-hari terakhirnya; pengumuman LDP tidak menyatakan puncanya. Beberapa pegawai parti pada mulanya menyebut 26 Oktober sebagai tarikh kematian, manakala pengumuman parlimen menetapkan tarikh itu pada 22 Oktober.

Perdana menteri pertama Jepun yang bapanya juga pernah memegang jawatan itu, Fukuda mewarisi kerajaan yang bergelut dengan masalah pencen dan parlimen yang berpecah antara parti-parti pesaing. Pentadbirannya meluluskan undang-undang pampasan bagi mereka yang dijangkiti hepatitis C melalui produk darah tercemar, membuat persiapan untuk penubuhan Agensi Hal Ehwal Pengguna dan menjadi tuan rumah sidang kemuncak Kumpulan Lapan pada 2008 di Hokkaido.

Perdana Menteri Sanae Takaichi memuji pengalaman dan pertimbangan Fukuda, serta sumbangannya terhadap kestabilan politik. Dalam mesej di X, beliau mengucapkan terima kasih atas khidmatnya kepada masyarakat:

Saya merakamkan setinggi-tinggi penghargaan atas dedikasi beliau selama bertahun-tahun kepada negara dan rakyatnya.

Anak sulung Fukuda, Tatsuo, seorang ahli parlimen dan bekas pengerusi Majlis Umum LDP, dinamakan sebagai wakil keluarga. Urusan pengebumian dihadkan kepada keluarga terdekat, manakala majlis peringatan awam dirancang pada tarikh kemudian. Tarikh majlis itu belum diumumkan.

Daripada syarikat minyak kepada pewarisan keluarga politik

Fukuda dilahirkan di Tokyo pada 1936 dan membesar dalam keluarga politik yang dikaitkan dengan Wilayah Gunma, di barat laut ibu kota. Bapanya, Takeo Fukuda, berkhidmat sebagai perdana menteri dari 1976 hingga 1978 dan turut berusaha menjalin hubungan lebih rapat dengan Beijing.

Yasuo Fukuda belajar ekonomi di Universiti Waseda sebelum menyertai Maruzen Oil, yang kini sebahagian daripada Cosmo Oil. Beliau menghabiskan kira-kira 17 tahun dalam industri minyak, termasuk penempatan selama dua tahun di Amerika Syarikat, sebelum menjadi setiausaha kepada bapanya.

Fukuda memasuki politik pilihan raya pada usia yang agak lewat. Beliau memenangi kerusi pertamanya di Dewan Perwakilan pada 1990, ketika berusia 53 tahun, menggantikan bapanya di Gunma. Beliau memenangi tujuh pilihan raya berturut-turut sebelum memilih untuk tidak bertanding dalam pilihan raya 2012.

Kenaikannya ke jawatan perdana menteri pada 2007 menjadikan keluarga Fukuda pasangan bapa dan anak pertama di Jepun yang berkhidmat sebagai perdana menteri. Anak lelakinya, Tatsuo, kemudian meneruskan kerjaya keluarga itu di parlimen.

Jurucakap kerajaan kepada dua perdana menteri

Fukuda pertama kali menyertai Kabinet pada Oktober 2000 sebagai ketua setiausaha Kabinet di bawah Perdana Menteri Yoshiro Mori. Junichiro Koizumi mengekalkannya selepas mengambil alih jawatan pada 2001. Tugas itu merangkumi peranan sebagai jurucakap kerajaan serta penyelarasan antara menteri, pegawai dan keputusan dasar.

Tempoh 1,289 hari beliau memegang jawatan itu, dari 2000 hingga 2004, mencatat rekod ketika itu dan kemudian menjadi tempoh kedua paling lama. Fukuda membantu mengurus dasar luar dan keselamatan, termasuk penghantaran Pasukan Pertahanan Diri Jepun ke Iraq, serta dikenali sebagai individu yang dipercayai pegawai kanan perkhidmatan awam.

Selepas kematian Fukuda, Koizumi berkata kira-kira lima setengah tahunnya dalam kerajaan tidak dapat dijelaskan tanpa sokongan Fukuda. Beliau memuji Fukuda kerana membolehkannya menumpukan perhatian pada isu utama dalam negara dan diplomasi.

Tahun-tahun Fukuda sebagai jurucakap turut mencetuskan kontroversi. Pada 2003, beliau dikritik kerana komen yang dibuat di luar taklimat rasmi, yang membayangkan wanita berpakaian menjolok mata mengundang rogol. Beliau meletak jawatan pada 2004 selepas mengakui gagal membuat bayaran wajib ke dalam sistem pencen awam, ketika beberapa menteri Kabinet lain turut membuat pengakuan serupa.

Parlimen berpecah mengehadkan ruang gerak kerajaan

Fukuda menjadi perdana menteri Jepun ke-91 pada September 2007 selepas Shinzo Abe mengumumkan peletakan jawatannya secara mengejut. Beliau memulakan tugas dengan sokongan awam yang kukuh, tetapi LDP hanya menguasai satu daripada dua dewan parlimen. Parti-parti pembangkang memegang majoriti di Dewan Ahli Majlis, dewan atasan.

Parlimen Jepun, yang dikenali sebagai Diet, lazimnya memerlukan undang-undang diluluskan oleh kedua-dua dewan. Perpecahan itu memberi peluang kepada parti pembangkang untuk melengahkan rang undang-undang kerajaan dan menyekat pelantikan yang memerlukan kelulusan parlimen. Fukuda bergelut mengenai calon untuk mengetuai Bank Jepun, sementara surcaj cukai petrol sementara tamat seketika pada 2008 selepas undang-undang cukai terbantut.

Fukuda cuba menamatkan kebuntuan itu melalui gabungan besar dengan Ichiro Ozawa, yang ketika itu mengetuai Parti Demokratik Jepun, parti pembangkang. Menurut imbas kembali Ozawa selepas kematian Fukuda, rundingan mereka pada November 2007 hampir mencapai persetujuan dan merangkumi perbincangan tentang perkongsian jawatan kanan kerajaan. Tentangan dalam parti Ozawa menggagalkan rancangan itu.

Namun, kerajaan beliau berjaya meluluskan undang-undang antikeganasan baharu melalui undian sekali lagi di dewan rendah, sekali gus membolehkan Pasukan Pertahanan Diri Maritim Jepun menyambung semula operasi pengisian minyak di Lautan Hindi. Peristiwa itu menunjukkan kerajaan kadangkala dapat mengatasi tentangan, meskipun masih berdepan pertarungan perundangan berulang kali.

Sokongan awam merosot susulan kontroversi mengenai sistem insurans kesihatan baharu untuk warga tua dan masalah rekod pencen awam yang diwarisi, dengan jutaan rekod tidak dapat dipadankan. Dewan atasan meluluskan usul celaan yang secara rasmi mengutuk beliau. Fukuda mengumumkan peletakan jawatannya pada September 2008 dan digantikan oleh Taro Aso.

Memulihkan hubungan Tokyo dengan Beijing

Fukuda menjadikan usaha memperbaiki hubungan dengan China sebagai tugas utama. Beliau melawat China tiga bulan selepas menjadi perdana menteri dan menjemput Presiden Hu Jintao ke Jepun. Lawatan negara Hu pada Mei 2008 merupakan lawatan pertama ketua negara China dalam tempoh sedekad.

Hubungan merosot semasa pemerintahan Koizumi kerana lawatannya yang berulang kali ke Kuil Yasukuni di Tokyo, yang memperingati korban perang Jepun, termasuk penjenayah perang Kelas A yang disabitkan kesalahan. Abe memulakan usaha memulihkan hubungan, dan Fukuda meneruskan pendekatan itu.

Fukuda dan Hu mengeluarkan kenyataan bersama yang berikrar untuk memperkukuh hubungan saling menguntungkan berasaskan kepentingan strategik bersama. Secara ringkas, mereka komited untuk mencari ruang kerjasama yang dapat memberi manfaat kepada kedua-dua negara meskipun terdapat perselisihan.

Fukuda menyifatkan pendekatan lebih luasnya sebagai diplomasi yang meraih kesepakatan, dengan memberi penekanan kepada pakatan Jepun dengan Amerika Syarikat serta hubungannya di seluruh Asia. Usaha beliau dengan China merupakan sebahagian daripada dasar luar yang lebih luas itu, bukannya sesuatu yang terpisah daripadanya.

Mengekalkan saluran komunikasi selepas bersara

Fukuda bersara daripada parlimen pada 2012 tetapi terus melawat China, mengetuai delegasi politik dan menghadiri persidangan antarabangsa. Hubungannya menjadi berguna ketika hubungan kedua-dua negara tegang berhubung pulau-pulau tidak berpenghuni yang dipertikaikan di Laut China Timur.

Pada Julai 2014, beliau pergi ke Beijing secara peribadi dan bertemu Presiden China Xi Jinping. Pertemuan itu membantu menyediakan landasan bagi sidang kemuncak pertama Abe dengan Xi pada November tahun tersebut. Fukuda dapat berbicara dengan pemimpin China di luar rundingan rasmi antara kedua-dua kerajaan, sekali gus menyediakan saluran tambahan ketika hubungan rasmi sukar dijalinkan.

Fukuda menjelaskan kebimbangannya tentang terputusnya komunikasi dalam wawancara pada 2022 sempena ulang tahun ke-50 pemulihan hubungan diplomatik Jepun-China. Bekas perdana menteri itu memberi amaran:

Ketiadaan dialog meningkatkan risiko salah faham ... dan perkara yang biasanya tidak berlaku boleh terjadi,

Jurucakap Kementerian Luar China Guo Jiakun menyampaikan ucapan takziah pada 26 Oktober, menyifatkan Fukuda sebagai sahabat lama rakyat China dan memuji sumbangannya kepada hubungan dua hala. Reaksi itu mencerminkan peranan diplomatik yang diteruskannya selama bertahun-tahun selepas tempoh singkatnya sebagai perdana menteri.

Komitmen iklim pada sidang kemuncak Hokkaido

Fukuda mempengerusikan sidang kemuncak Kumpulan Lapan di Toyako, Hokkaido, pada Julai 2008, dengan perubahan iklim sebagai isu utama pertemuan itu. Para pemimpin bersetuju untuk mengusahakan matlamat global mengurangkan pelepasan gas rumah hijau sekurang-kurangnya 50% menjelang 2050.

Gas rumah hijau memerangkap haba di atmosfera. Mengurangkan pelepasannya bermakna mengubah cara negara menjana elektrik, menggerakkan pengangkutan dan menjalankan industri. Matlamat sidang kemuncak itu menetapkan hala tuju bagi usaha antarabangsa, manakala pelaksanaannya memerlukan negara-negara mencapai persetujuan mengenai dasar dan tanggungjawab.

Fukuda turut membentangkan Wawasan Fukuda, pakej cadangan untuk menangani pemanasan global. Usaha beliau meletakkan dasar iklim bersama diplomasi sebagai antara aspek paling menonjol dalam tempoh pemerintahannya.

Ketika memberikan penghormatan, Takaichi mengenang kepimpinan beliau dalam sidang kemuncak Hokkaido dan memujinya kerana memastikan kehadiran Jepun dirasai di peringkat antarabangsa. Sidang kemuncak itu memberi peluang kepada pentadbirannya untuk membentuk perbincangan antarabangsa, walaupun program perundangan dalam negara berdepan tentangan.

Pampasan, keselamatan pengguna dan rekod awam

Kerajaan Fukuda membantu meluluskan undang-undang pampasan untuk mereka yang dijangkiti hepatitis C melalui produk darah tercemar, selepas bertahun-tahun litigasi. Hepatitis C ialah virus yang boleh merosakkan hati. Bagi mereka yang terjejas, undang-undang itu menyediakan laluan mendapatkan pampasan selepas perjuangan panjang untuk mendapatkan pengiktirafan dan ganti rugi.

Fukuda secara peribadi memohon maaf kepada mangsa sebanyak dua kali sepanjang tempoh pemerintahannya. Tindak balas beliau menjadi antara contoh paling jelas usahanya mengarahkan perhatian kerajaan kepada mereka yang terjejas akibat kegagalan perlindungan awam.

Rentetan skandal keselamatan makanan turut mendorong usaha beliau menubuhkan Agensi Hal Ehwal Pengguna. Badan baharu itu bertujuan memperkukuh kedudukan perlindungan pengguna dalam kerajaan. Agensi itu mula beroperasi pada 2009, selepas Fukuda meninggalkan jawatan.

Fumio Kishida, yang terlibat dalam persiapan sebagai menteri yang bertanggungjawab terhadap pentadbiran pengguna dan kemudian menjadi perdana menteri, mengenang pengalaman itu sebagai bahagian penting dalam kerjaya politiknya. Fukuda turut menyediakan asas bagi Akta Pengurusan Rekod Awam, satu lagi reformasi yang diselesaikan selepas beliau berundur. Bersama-sama, langkah itu meluaskan pengaruhnya terhadap cara kerajaan melindungi pengguna dan memelihara rekod rasmi.

Detik penting dalam kehidupan berkhidmat kepada masyarakat

Kerjaya Fukuda merangkumi sektor swasta, penyelarasan Kabinet, jawatan perdana menteri dan diplomasi tidak rasmi. Tempoh perkhidmatannya dalam jawatan pilihan raya berakhir pada 2012, tetapi usahanya mengekalkan hubungan dengan pemimpin China diteruskan selepas itu.

• 1990: Memenangi kerusi pertamanya di Dewan Perwakilan di Gunma pada usia 53 tahun.
• 2000 hingga 2004: Berkhidmat sebagai ketua setiausaha Kabinet di bawah Yoshiro Mori dan Junichiro Koizumi.
• September 2007: Menggantikan Shinzo Abe sebagai perdana menteri.
• November 2007: Mengusahakan rundingan gabungan dengan pemimpin pembangkang Ichiro Ozawa.
• Mei 2008: Menjadi tuan rumah lawatan negara Presiden China Hu Jintao.
• Julai 2008: Mempengerusikan sidang kemuncak Kumpulan Lapan di Hokkaido.
• September 2008: Mengumumkan peletakan jawatan sebagai perdana menteri.
• 2012: Bersara daripada parlimen.
• Julai 2014: Bertemu Xi Jinping secara tertutup di Beijing sebelum sidang kemuncak Abe dengan presiden China itu pada November.
• 22 Oktober 2026: Meninggal dunia di sebuah hospital di Tokyo pada usia 90 tahun.

Gaya Fukuda di khalayak ramai kadangkala hambar dan berterus terang. Pada sidang media peletakan jawatannya, seorang wartawan berkata beliau kedengaran seolah-olah sedang membicarakan orang lain. Perdana menteri yang bakal berundur itu menjawab:

Saya boleh menilai diri saya secara objektif. Saya bukan seperti anda.

Ayat terakhir itu menjadi antara kata-kata popular pilihan Jepun pada 2008. Fukuda menolak anugerah tersebut, namun meninggalkan pertukaran kata-kata yang sukar dilupakan daripada tempoh pemerintahannya yang dibentuk oleh cita-cita diplomatik dan kekecewaan dalam negara.

Perkara Utama

• Yasuo Fukuda meninggal dunia di Tokyo pada 22 Oktober 2026, pada usia 90 tahun. Kematiannya diumumkan pada 26 Oktober.
• Beliau berkhidmat sebagai perdana menteri dari September 2007 hingga September 2008, menjadi perdana menteri Jepun pertama yang bapanya pernah memegang jawatan sama.
• Beliau menjadi tuan rumah kepada Hu Jintao pada 2008 dan terus berusaha memperbaiki hubungan dengan China selepas bersara daripada parlimen.
• Pertemuan tertutupnya dengan Xi Jinping pada Julai 2014 membantu menyediakan landasan bagi sidang kemuncak Abe-Xi pada November tahun tersebut.
• Kerajaannya meluluskan undang-undang pampasan hepatitis C dan menyediakan asas bagi penubuhan Agensi Hal Ehwal Pengguna.
• Parlimen yang berpecah, kemerosotan sokongan dan pertikaian perundangan menyumbang kepada peletakan jawatannya.
• Majlis peringatan awam dirancang selepas urusan pengebumian tertutup keluarga.