Iran, Arab Saudi, Pakistan dan Türkiye Setuju Teruskan Rundingan Keselamatan Ketika Risiko Perang Meningkat

Empat negara kekalkan saluran diplomatik

Iran, Arab Saudi, Pakistan dan Türkiye bersetuju pada 26 Oktober 2026 untuk meneruskan rundingan keselamatan serantau selepas pertemuan di Istana Saadabad di utara Tehran, ketika kebimbangan meningkat mengenai kemungkinan serangan baharu Amerika Syarikat dan Israel ke atas Iran serta peluasan pertempuran yang melibatkan Yaman. Persetujuan segera mereka adalah untuk terus berunding, ketika sektor perkapalan, infrastruktur awam dan kestabilan serantau semakin tertekan.

Mohsen Rezaei, setiausaha Majlis Keselamatan Negara Tertinggi Iran, menjadi tuan rumah kepada Menteri Pertahanan Arab Saudi Putera Khalid bin Salman, Ketua Tentera Pakistan Marsyal Lapangan Asim Munir dan Ketua Perisikan Türkiye Ibrahim Kalin. Presiden Iran Masoud Pezeshkian dan Menteri Luar Abbas Araghchi turut menyertai perbincangan bersama delegasi yang berkunjung. Menteri Dalam Negeri Pakistan Mohsin Naqvi mengiringi Munir.

Keempat-empat negara mengeluarkan kenyataan bersama yang menggariskan langkah seterusnya yang dipersetujui:

Para peserta bersetuju untuk meneruskan dialog bagi mengukuhkan kerjasama antara empat negara serantau itu, termasuk demi keamanan dan keselamatan di rantau ini.

Kenyataan itu tidak menetapkan jadual, lokasi atau format bagi pertemuan seterusnya. Hasil yang diumumkan ialah komitmen untuk meneruskan perbincangan, sementara usaha lebih luas bertujuan meredakan ketegangan dan merundingkan penamatan perang.

Rundingan pada Isnin menghimpunkan Iran dengan tiga anggota Perjanjian Pertahanan Bersama Makkah, yang ditandatangani pada Ogos. Arab Saudi, Pakistan dan Türkiye berjanji untuk saling membantu jika diserang. Kunjungan bersama mereka meletakkan hubungan pertahanan itu seiring dengan usaha untuk berhubung dengan Tehran mengenai konflik yang semakin menjejaskan keempat-empat negara.

Pakistan mencadangkan pertemuan

Pegawai Iran berkata Pakistan memulakan pertemuan itu. Jurucakap Kementerian Luar Iran Esmail Baghaei berkata cadangan itu dikemukakan ketika lawatan Munir ke Tehran pada minggu sebelumnya dan disambut baik oleh Iran.

Penglibatan Munir mengaitkan pertemuan itu dengan usaha pengantaraan berterusan Pakistan antara Washington dengan Tehran. Pakistan dan Qatar membantu mengatur perjanjian interim pada Jun, dan kedua-duanya terus menyampaikan mesej ketika usaha mencapai penyelesaian berkekalan terbantut.

Timbalan Menteri Diplomasi Awam Arab Saudi Rayed Krimly menyifatkan lawatan ke Tehran itu sebagai sebahagian daripada usaha negara-negara anggota pakatan Makkah untuk meredakan ketegangan antara pihak-pihak yang terlibat dalam krisis itu. Beliau berkata lawatan berkenaan menyokong dialog, penyelesaian diplomatik serta usaha pengantaraan Qatar dan Pakistan.

Pengantara Qatar turut ke Tehran pada 25 Oktober dengan penyelarasan Washington, menurut laporan yang memetik seorang pegawai serantau yang arif mengenai usaha diplomatik itu. Lawatan berturut-turut tersebut menunjukkan pertemuan empat negara itu berlangsung seiring dengan usaha memulihkan komunikasi antara Iran dengan Amerika Syarikat.

Pegawai Iran menggambarkan pertemuan itu sebagai langkah ke arah pengaturan keselamatan yang dibentuk oleh negara-negara di rantau ini. Baghaei berkata rundingan lanjut boleh membantu membangunkan mekanisme kerjasama serantau. Dari segi praktikal, ini bermakna membina saluran tetap untuk kerajaan membincangkan ancaman dan mengurus pertikaian sebelum ia mencetuskan lebih banyak pertempuran.

Perang lapan bulan membayangi rundingan

Usaha diplomatik itu menyusuli konflik yang berlarutan hampir lapan bulan, bermula dengan serangan Amerika Syarikat dan Israel ke atas Iran pada 28 Februari. Gencatan senjata pada April menamatkan fasa awal pengeboman sengit, namun pertempuran dan konfrontasi berhubung laluan maritim berterusan.

Washington dan Tehran terus berselisih mengenai aktiviti nuklear Iran, sekatan, sekatan laut Amerika terhadap pelabuhan Iran dan laluan melalui Selat Hormuz. Arab Saudi juga berdepan serangan Houthi yang semakin meningkat, iaitu gerakan bersenjata di Yaman yang disokong Iran.

Beberapa tarikh menjelaskan perkembangan konflik dan usaha diplomatik sehingga pertemuan pada Isnin:

• 28 Februari: Amerika Syarikat dan Israel memulakan kempen ketenteraan terhadap Iran.
• April: Gencatan senjata menamatkan fasa awal pengeboman sengit.
• Pertengahan Jun: Pakistan dan Qatar membantu menjadi pengantara Memorandum Persefahaman Islamabad antara Washington dengan Tehran.
• Ogos: Arab Saudi, Pakistan dan Türkiye menandatangani Perjanjian Pertahanan Bersama Makkah.
• 5 Oktober: Anggota pakatan itu bertemu di Riyadh untuk membincangkan pelaksanaan komitmen pertahanan mereka.
• 26 Oktober: Ketiga-tiga negara bertemu pemimpin Iran di Tehran dan bersetuju meneruskan rundingan keselamatan.

Persefahaman Jun itu bertujuan menamatkan permusuhan, membuka semula Selat Hormuz, menarik balik sekatan dan memulakan rundingan mengenai penyelesaian lebih menyeluruh. Perjanjian itu kemudiannya gagal apabila serangan disambung semula dan perselisihan mengenai pelaksanaannya berterusan.

Pakatan pertahanan menambah desakan

Perjanjian Pertahanan Bersama Makkah menganggap serangan bersenjata terhadap mana-mana daripada tiga anggotanya sebagai serangan terhadap semua anggota. Pertahanan kolektif bermakna negara yang diserang boleh mendapatkan bantuan daripada rakan-rakannya berdasarkan komitmen bersama.

Arab Saudi semakin terdedah kepada serangan peluru berpandu dan dron Houthi, menjadikan janji tersebut kebimbangan yang mendesak. Dalam pertemuan pada 5 Oktober di Riyadh, ketiga-tiga negara bersetuju untuk bergerak ke arah memenuhi komitmen pakatan itu, termasuk pengerahan segera pasukan dan aset ketenteraan yang dipersetujui di Arab Saudi.

Türkiye menyifatkan perjanjian itu sebagai bersifat pertahanan. Menteri Luar Hakan Fidan berkata pada 8 Ogos bahawa perjanjian itu tidak mengenal pasti musuh bersama. Pada 8 Oktober, beliau menolak penghantaran anggota tentera Türkiye ke luar negara untuk melancarkan serangan dan berkata Ankara sedang mempertimbangkan bantuan yang merangkumi pertahanan udara, peperangan elektronik dan sokongan teknikal.

Pertahanan udara bertujuan mengesan dan memintas ancaman seperti peluru berpandu atau dron yang menghampiri. Peperangan elektronik menggunakan isyarat elektronik untuk mengganggu sistem seperti komunikasi atau peralatan panduan. Bantuan sedemikian akan memberikan sokongan praktikal kepada Arab Saudi, selaras dengan tumpuan pertahanan yang dinyatakan Ankara.

Oleh itu, pertemuan di Tehran menggabungkan dua tugas mendesak: membincangkan perlindungan untuk Arab Saudi dan mencari kerjasama dengan Iran bagi meredakan pertempuran serantau. Pegawai Arab Saudi membingkaikan lawatan itu sebagai usaha diplomatik, manakala pegawai Iran menyambut baik perbincangan mengenai keselamatan berasaskan kepentingan serantau.

Konflik Yaman sampai ke lapangan terbang Arab Saudi

Serangan Houthi ke atas Arab Saudi membawa kesan perang yang lebih luas ke lapangan terbang dan infrastruktur tenaga. Serangan yang didakwa dilancarkan kumpulan itu ke lapangan terbang utama Riyadh pada awal Oktober mengorbankan 13 orang dan menghentikan operasi.

Arab Saudi berkata dua terminal dibuka semula pada 25 Oktober walaupun ancaman baharu Houthi. Bagi penumpang, penutupan lapangan terbang bermakna perjalanan dibatalkan dan sambungan penerbangan terganggu. Bagi pihak berkuasa, pembukaan semula terminal ketika ancaman berterusan mewujudkan keperluan segera untuk melindungi penumpang, kakitangan dan pesawat.

Yaman dan serangan Houthi ke atas Arab Saudi dibincangkan di Tehran, menurut laporan yang memetik dua pegawai serantau yang tidak diberi kuasa untuk memberi taklimat kepada wartawan. Isu itu menghubungkan kebimbangan keselamatan segera Arab Saudi dengan komitmen pertahanan rakan-rakannya serta penglibatan mereka dengan Iran.

Parlimen Mesir meluluskan permintaan Presiden Abdel Fattah El-Sisi pada 26 Oktober untuk memberikan sokongan ketenteraan bagi membantu Arab Saudi mempertahankan diri daripada serangan tersebut. Keputusan itu meluaskan tindak balas serantau ketika rakan pakatan Arab Saudi mengadakan rundingan di Tehran.

Hubungan Houthi dengan Iran meletakkan Yaman dalam agenda diplomatik yang lebih luas. Masalah konkrit yang dihadapi dalam pertemuan itu ialah cara mengurangkan serangan dan mencegah peluasan pertempuran, sementara beberapa kerajaan memperkukuh pertahanan Arab Saudi.

Hormuz menghubungkan perang dengan perdagangan global

Selat Hormuz kekal sebagai salah satu titik tekanan paling penting dalam konflik itu. Sebelum perang, kira-kira satu perlima daripada penghantaran minyak dan gas asli cecair dunia melalui laluan air yang sempit itu, iaitu kira-kira satu daripada setiap lima penghantaran.

Iran mendakwa mengawal laluan tersebut dan menyasarkan kapal yang cuba melaluinya tanpa kebenaran. Amerika Syarikat mengenakan sekatan laut terhadap pelabuhan Iran. Konfrontasi mengenai laluan dan sekatan akses ke pelabuhan itu menjadikan sektor perkapalan isu utama dalam rundingan.

Menurut laporan yang memetik pemantauan Institut Washington, sekurang-kurangnya 30 kapal direkodkan diserang di selat itu sejak awal Oktober. Serangan terhadap kapal dan infrastruktur tenaga meningkatkan kos bagi ekonomi di seluruh rantau ini dan kawasan sekitarnya.

Minyak digunakan untuk menghasilkan bahan api pengangkutan dan banyak produk perindustrian, manakala gas asli cecair ialah gas asli yang disejukkan sehingga menjadi cecair untuk penghantaran. Gangguan boleh menjejaskan penghantaran bahan api, penjanaan elektrik dan kos pengangkutan barangan, sekali gus membawa kesan perang jauh melangkaui negara-negara yang berperang.

Iran dilaporkan mengemukakan cadangan untuk membuka semula Hormuz dalam tempoh kira-kira seminggu jika sekatan ditamatkan dan sekatan tertentu terhadap eksport minyak dilonggarkan, manakala perbincangan nuklear ditangguhkan. Masalah utama dalam rundingan ialah turutan tindakan: Tehran mahukan sekatan dilonggarkan, sementara Washington mahukan komitmen daripada Iran.

Pendirian nuklear Iran kekal penting

Pezeshkian menggunakan pertemuannya dengan pegawai yang berkunjung untuk menegaskan semula pendirian Iran bahawa negara itu mengutamakan aktiviti nuklear secara aman, bukannya senjata nuklear. Beliau merujuk kepada keanggotaan Iran dalam Perjanjian Pengawalan Senjata Nuklear, yang lazimnya disebut NPT.

Perjanjian itu menggabungkan komitmen untuk mencegah penyebaran senjata nuklear dengan peruntukan bagi kerjasama nuklear secara aman dan perlindungan. Perlindungan ialah pemeriksaan yang bertujuan mengesahkan bahawa bahan nuklear kekal digunakan untuk tujuan aman.

Presiden Iran berkata Tehran menjangkakan haknya untuk menjalankan aktiviti nuklear secara aman dihormati mengikut peraturan antarabangsa. Beliau turut berhujah bahawa tekanan dan serangan terhadap kemudahan nuklear, di samping pelawaan untuk berunding, telah memperdalam rasa tidak percaya dalam kalangan pegawai dan masyarakat Iran.

Pegawai Iran berkata sebelum pertemuan Isnin bahawa rundingan nuklear tidak termasuk dalam agenda. Kenyataan Pezeshkian menjelaskan pendirian Tehran ketika perbincangan tertumpu pada keselamatan serantau, perang dan sekatan.

Baghaei berkata pada hujung minggu sebelumnya bahawa Iran kekal terbuka kepada diplomasi dan mesej sedang disampaikan kepada Washington melalui perantara. Beliau menuduh pegawai Amerika menuntut "penyerahan penuh" Iran, yang menurutnya akan ditolak Tehran.

Palestin dan Lubnan kekal dalam agenda

Perbincangan di Tehran turut merangkumi tindakan Israel di seluruh rantau ini, perkembangan di Palestin dan Lubnan serta usaha membantu penduduk di kedua-dua tempat itu. Isu-isu tersebut meluaskan skop pertemuan melangkaui konfrontasi Iran dengan Amerika Syarikat dan Israel.

Pezeshkian menggesa negara-negara Islam menyelaraskan tindakan sebagai tindak balas terhadap tindakan Israel. Beliau berhujah bahawa kerajaan serantau perlu mengurus perbezaan mereka dan bertindak berasaskan kepentingan bersama, sambil menyifatkan kerjasama lebih erat sebagai cara menentang tekanan luar.

Presiden Iran turut menggariskan kesediaan Tehran untuk menyertai kerjasama itu:

Republik Islam Iran, dengan keyakinan teguh dan tekad yang bersungguh-sungguh, bersedia mengambil langkah untuk memperdalam kerjasama serantau, menyelesaikan perbezaan dan memanfaatkan keupayaan bersama negara-negara Islam.

Pezeshkian mengembangkan cadangannya melangkaui hal ehwal ketenteraan. Beliau menyokong peningkatan perdagangan, hubungan pengangkutan, jaringan saintifik serta pertukaran antara universiti dan perniagaan. Hujah beliau ialah hubungan ekonomi dan sosial yang lebih erat boleh memberi negara jiran lebih banyak kepentingan bersama untuk mengekalkan kestabilan.

Rujukan pegawai Iran kepada mekanisme keselamatan serantau menunjukkan kemungkinan rundingan berterusan antara kerajaan yang mempunyai pakatan dan keutamaan segera berbeza. Kenyataan bersama pada Isnin meletakkan keamanan dan keselamatan dalam perbincangan bersama, sementara perincian usaha itu diserahkan kepada hubungan selanjutnya.

Amaran meningkatkan tekanan diplomatik

Presiden Türkiye Recep Tayyip Erdogan memberi amaran pada 26 Oktober bahawa serangan baharu terhadap Iran akan menggugat kestabilan rantau ini dan menjejaskan negara di luar kawasan pertempuran. Dalam ucapan yang disiarkan di televisyen, beliau menggesa semua pihak supaya menahan diri:

Kami berharap semua pihak akan mengelakkan sebarang tindakan yang boleh mengheret rantau kita ke dalam kitaran keganasan baharu.

Perdana Menteri Israel Benjamin Netanyahu berkata pada 25 Oktober bahawa Iran atau sekutunya mungkin menyerang sebelum pilihan raya Israel pada 27 Oktober, dengan merujuk kepada risikan. Beliau berkata tentera Israel bersedia untuk mempertahankan diri dan melancarkan serangan. Amerika Syarikat pula menghampiri pilihan raya pertengahan penggal pada 3 November.

Presiden Amerika Donald Trump turut membangkitkan kemungkinan tindakan ketenteraan lanjut terhadap Iran jika Tehran menolak perjanjian dengan Washington. Amaran tersebut menambah tekanan terhadap usaha diplomatik yang sudah berdepan kegagalan persefahaman Jun.

Bagi empat kerajaan yang bertemu di Tehran, pencapaian segera ialah mengekalkan saluran yang menghubungkan Iran dengan Arab Saudi serta rakan pertahanannya. Matlamat praktikalnya kekal mengurangkan serangan, melindungi infrastruktur awam, memulihkan keselamatan perkapalan dan mencari syarat yang boleh diterima Washington dan Tehran.

Perkara Utama

• Iran, Arab Saudi, Pakistan dan Türkiye bersetuju di Tehran pada 26 Oktober untuk meneruskan rundingan keselamatan serantau.
• Pakistan mencadangkan pertemuan itu, yang menghimpunkan pegawai keselamatan kanan dan pemimpin Iran.
• Agenda merangkumi perang yang melibatkan Iran, Yaman, keselamatan maritim, Palestin dan Lubnan.
• Arab Saudi, Pakistan dan Türkiye ialah rakan dalam Perjanjian Pertahanan Bersama Makkah yang ditandatangani pada Ogos.
• Serangan Houthi ke atas Arab Saudi dan ancaman terhadap perkapalan melalui Hormuz meningkatkan keperluan mendesak untuk diplomasi.
• Pakistan dan Qatar meneruskan usaha pengantaraan selepas persefahaman Islamabad pada Jun gagal.