Ledakan Pembinaan di Himalaya Meletakkan Sekurang-kurangnya 300,000 Orang di Zon Bencana Berpotensi

Pembinaan berkembang di kawasan yang boleh dilanda banjir gunung

Sekurang-kurangnya 300,000 orang tinggal di zon bencana berpotensi di seluruh utara Nepal, tenggara Tibet dan sebahagian Uttarakhand di India, menurut satu kajian yang mendapati pembinaan berkembang paling pesat di kawasan yang terancam banjir daripada tasik glasier.

Penyelidikan yang disemak oleh pakar dan diterbitkan dalam Scientific Reports itu mendapati kawasan terbina di zon yang diklasifikasikan berisiko tinggi meningkat kira-kira 45% antara 2016 hingga 2023. Di kawasan yang terdedah kepada banjir tasik glasier, pembangunan meningkat hampir 78%. Ini bermakna pembinaan di zon banjir tasik tersebut berkembang kira-kira 1.7 kali lebih pantas berbanding keseluruhan kawasan berisiko yang dikaji.

Sembilan penyelidik dari Britain, Nepal dan India meneliti koridor sungai sehingga 50 kilometer ke hilir serta kawasan sekitar kira-kira 1,360 tasik glasier. Penemuan mereka merangkumkan dua tekanan yang sedang mengubah lembah Himalaya: gunung yang semakin tidak stabil dan tumpuan kediaman, hotel, jalan raya serta loji janakuasa yang semakin meningkat di bawahnya.

Kajian itu meliputi wilayah yang terhad. Lembah bersebelahan menghadapi bahaya serupa, jadi jumlah penduduk yang terdedah di seluruh Himalaya mungkin jauh lebih tinggi.

C Scott Watson, penulis utama kajian itu dan ahli glasiologi di University of Leeds, berkata keputusan tentang pembinaan akan membawa kesan berpanjangan:

Apabila lembah sungai semakin padat dengan penduduk, keputusan pembangunan yang dibuat hari ini akan membentuk risiko bencana untuk beberapa dekad akan datang.

Keputusan itu sudah pun menjejaskan usaha pemulihan di Nepal, apabila bencana Bhotekoshi-Trishuli pada 26 Ogos memusnahkan penempatan dan menimbus kemudahan hidroelektrik. Pihak berkuasa kini berdepan tugas sukar mencari tanah supaya mangsa yang terselamat dapat membina semula tanpa kehilangan akses kepada pekerjaan, ladang dan komuniti mereka.

Bagaimana penyelidik memetakan bahaya

Kajian itu mengira bangunan dalam lingkungan 50 meter menegak dari permukaan sungai atau tasik glasier. Jarak menegak bermaksud ketinggian dari aras air, bukannya jarak yang perlu dilalui seseorang dari bangunan ke tebing.

Rumah yang terletak jauh dari sungai masih boleh berada di tanah rendah yang boleh dicapai air banjir. Sebaliknya, bangunan berhampiran sungai di lereng bukit yang curam mungkin berada jauh lebih tinggi daripadanya. Bentuk setiap lembah membantu menentukan laluan air, lumpur dan batu besar.

Penduduk di daerah Rasuwa, Nepal, berkata paras air ketika bencana Ogos meningkat sehingga 70 meter di beberapa tempat. Bangunan yang lebih jauh dari tebing turut ditenggelami banjir dan tertimbus puing. Kisah mereka menunjukkan sebab perancang juga perlu meneliti ketinggian banjir ekstrem dan pergerakan mendapan apabila mengenal pasti kawasan yang lebih selamat.

Banjir limpahan tasik glasier berlaku apabila air tiba-tiba mengalir keluar dari tasik yang menerima bekalan air daripada ais yang mencair. Runtuhan batu atau ais juga boleh menghantar bahan ke lembah lalu menghasilkan gelombang deras yang memusnahkan kawasan di hilir. Nepal telah mendokumentasikan kira-kira 30 banjir limpahan tasik glasier sejak 1940.

Saintis menyifatkan rantau Himalaya sebagai kawasan yang memanas pada kadar kira-kira dua kali ganda kadar global. Pencairan glasier, salji dan tanah beku kekal boleh melemahkan cerun, manakala keadaan lebih panas membawa hujan ke kawasan tinggi yang sebelum ini menerima salji. Gempa bumi menambah satu lagi punca ketidakstabilan.

Rentetan kemusnahan di lembah sungai

Bencana 26 Ogos itu menyusuli runtuhan glasier dan batuan di bawahnya ke dalam lembah. Gelombang yang dianggarkan setinggi kira-kira 30 kaki membawa air, ais dan batu besar ke hilir, menghanyutkan jambatan serta menimbus 12 loji hidroelektrik di sepanjang Sungai Trishuli.

Kira-kira 1,400 mayat dilaporkan telah ditemukan, manakala lebih 5,000 orang masih belum diketahui nasibnya. Brigadier Jeneral Subas Jung Thapa daripada tentera Nepal berkata pada awal September bahawa 121 daripada mereka yang terkorban atau hilang terperangkap di kemudahan hidroelektrik.

Rentetan pembinaan dan bencana berlaku sepanjang beberapa tahun:

• 2016 hingga 2023: Kawasan terbina di zon berisiko tinggi dalam kajian meningkat kira-kira 45%, dan hampir 78% di zon yang terancam banjir tasik glasier.
• Ogos 2025: Aliran puing di Dharali, Uttarakhand, menimbus lebih 56 hotel, restoran dan inap desa.
• 26 Ogos: Bencana Bhotekoshi-Trishuli memusnahkan penempatan dan kemudahan hidroelektrik di Nepal.
• 11 Oktober: Banjir di sepanjang Sungai Budhi Gandaki merosakkan 200 rumah, menghanyutkan lima jambatan dan menyebabkan lima orang hilang.
• 12 Oktober: Uttarakhand meluluskan peraturan baharu pengezonan dataran banjir.

Perjalanan di kawasan pergunungan turut mengalami gangguan lanjut. Jabatan Imigresen Nepal kemudiannya menggesa penghentian sementara aktiviti pendakian pada Oktober dari 29 hingga 31 Oktober 2026, berikutan ramalan ribut salji dan runtuhan salji, selain menggantung permit baharu bagi kawasan pendakian yang dihadkan.

Kos pemulihan menjejaskan rumah, ladang dan perniagaan

Suruhanjaya Perancangan Kebangsaan Nepal menganggarkan kerugian sektor swasta akibat banjir Bhotekoshi-Trishuli berjumlah 79.17 bilion rupee Nepal. Penilaian awalnya menyenaraikan kerugian isi rumah kira-kira 69 bilion rupee dan kerugian perniagaan 9.69 bilion rupee.

Tanah menyumbang sebahagian besar kerosakan. Penilaian itu merekodkan kerugian sebanyak 35.44 bilion rupee melibatkan 507.97 hektar tanah milik 3,610 keluarga. Kerosakan tanah kediaman dinilai sebanyak 13.26 bilion rupee lagi, manakala rumah yang musnah atau rosak bernilai 11.95 bilion rupee.

Tinjauan digital suruhanjaya itu, yang dijalankan oleh 58 pasukan lapangan di 15 peringkat tempatan, mengenal pasti 6,817 keluarga terjejas, 32,872 orang dan 499 perniagaan di Dhading, Gorkha, Nuwakot dan Rasuwa. Tinjauan itu mengira 2,989 rumah mengalami kerosakan sepenuhnya. Anggaran awal Pihak Berkuasa Pengurangan Risiko Bencana dan Pengurusan Bencana Kebangsaan merekodkan 8,317 rumah musnah dan kira-kira 1.6 juta orang terjejas secara langsung di 15 unit tempatan, iaitu angka yang jauh lebih besar berbanding jumlah tinjauan suruhanjaya itu.

Tanaman milik 2,951 keluarga rosak, dengan kerugian melebihi 232 juta rupee. Kenderaan bernilai 1.24 bilion rupee turut musnah atau rosak, menjejaskan lebih 1,100 isi rumah.

Bagi keluarga petani, pemulihan bukan sekadar menggantikan bumbung. Tanah yang terhakis boleh menghilangkan sumber pendapatan, manakala kehilangan kenderaan atau jalan yang rosak boleh menyekat akses kepada pembeli, sekolah dan rawatan perubatan.

Perniagaan pelancongan berdepan kerosakan dan kehilangan tempahan

Pokhara, pintu masuk utama ke kawasan pendakian Annapurna, berkembang pesat sepanjang tiga dekad. Sungai Seti Gandaki mengalir melalui bandar itu. Datuk Bandar Dhana Raj Acharya berkata beberapa bangunan lama terletak hanya lima meter dari tebing sungai walaupun peraturan menetapkan jarak yang lebih jauh.

Acharya menjelaskan kesukaran memindahkan bangunan sedia ada dan penghuninya:

Di mana hendak memindahkan mereka, dan bagaimana caranya, itulah cabaran sebenar.

Lebih jauh ke utara, penempatan yang menyediakan khidmat kepada pendaki turut berkembang di sepanjang sungai. Pengusaha inap desa Phurpa Chhiring Lama berkata hanya lima daripada 20 biliknya berpenghuni dalam tempoh yang biasanya menyaksikan semuanya penuh. Ini bersamaan kadar penghunian 25%, berbanding tempahan penuh yang lazim diterimanya ketika musim pendakian memuncak.

Presiden Persatuan Hotel Pokhara, Laxman Subedi, mengakui perniagaan pelancongan berkembang tanpa perancangan yang sewajarnya. Katanya, persatuan itu sedang berusaha meningkatkan kesedaran dalam kalangan pelabur dan pengusaha:

Apabila bencana melanda, semuanya sudah terlambat.

Dharali menunjukkan bagaimana bencana berulang boleh melemahkan ekonomi pelancongan. Banjir pada 2018 dan 2019 memusnahkan 22 rumah dan 24 hotel di sana. Aliran puing pada Ogos 2025 kemudian menimbus lebih 56 perniagaan pelancongan, selain merosakkan jalan raya, jambatan dan kebun epal. Penduduk kehilangan bangunan serta pendapatan daripada pertanian dan pelancong yang diperlukan untuk pulih.

Hidroelektrik menumpukan aset bernilai di lembah yang terdedah

Lembangan Trishuli mempunyai 36 projek hidroelektrik, termasuk 12 yang tertimbus dalam bencana Ogos. Pembangunan tenaga meletakkan pekerja, terowong, jalan raya dan mesin mahal di lembah yang airnya boleh menjana elektrik, tetapi juga membawa banjir yang memusnahkan.

Projek Upper Trishuli-1 yang sedang dibina menelan belanja lebih setengah bilion dolar AS. Dua cabang Bank Dunia menyokongnya dengan pinjaman dan ekuiti kira-kira $300 juta, manakala Bank Pembangunan Asia menyediakan pinjaman $60 juta.

Bank Dunia berkata reka bentuk projek itu mengambil kira penilaian banjir dan tanah runtuh berdasarkan bukti yang tersedia pada 2018. Bank itu berkata maklumat lanjut tentang bencana Ogos akan membantu pertimbangan berkaitan penilaian risiko, pemantauan, amaran dan tindak balas kecemasan.

Pakar bebas yang melawat projek itu pada 2024 mengenal pasti ketiadaan penilaian daya tahan iklim sebagai kelemahan utama. Aktivis sungai Parineeta Dandekar turut mempersoalkan sama ada penilaian telah meneliti secukupnya risiko bencana gabungan daripada banyak projek di sepanjang sungai yang sama.

Dipak Gyawali, jurutera hidroelektrik di Akademi Sains dan Teknologi Nepal, berhujah bahawa daya yang mencetuskan runtuhan itu jauh mengatasi kesan letupan kerja pembinaan. Namun, beliau menggesa penelitian lebih mendalam terhadap risiko di kawasan yang menempatkan banyak projek:

Risiko ini mesti dikaji dan dinilai dengan sewajarnya. Malangnya, perkara itu belum dilakukan.

Isu ini turut melangkaui Nepal. China dan India telah membina 68 empangan utama di Himalaya, manakala 101 lagi dirancang. Projek hidroelektrik besar China di Tibet dianggarkan menelan kos $170 bilion dan membekalkan elektrik kepada 300 juta orang, menjadikan keselamatan keseluruhan sistem sungai isu yang menjejaskan penduduk jauh di hilir.

Mencari tanah lebih selamat tanpa memecah-belahkan komuniti

Pihak berkuasa Nepal sedang memetakan penempatan yang dianggap tidak selamat serta menyediakan pelan induk pembinaan semula dan Penilaian Keperluan Pasca Bencana. Penilaian itu bertujuan mengukur kerosakan, kehilangan pendapatan dan sumber yang diperlukan untuk pemulihan dalam sektor perumahan, perkhidmatan, infrastruktur dan sektor lain.

Kira-kira 15 penempatan di Rasuwa, Nuwakot dan Dhading musnah dalam banjir Ogos. Ketika penilaian penempatan semula dijalankan, 3,948 orang yang diselamatkan tinggal di pusat penempatan sementara di empat daerah dan Kathmandu.

Khalte menggambarkan kesukaran mencari kawasan yang benar-benar lebih selamat. Pengerusi Perbandaran Luar Bandar Uttargaya, Madhav Prasad Aryal, berkata kawasan itu mempunyai kira-kira 300 isi rumah, termasuk penduduk yang masih menunggu penempatan semula selepas gempa bumi 2015. Lokasi yang dirancang, Tallopahire, turut dihanyutkan sebahagiannya.

Bekas perdana menteri Baburam Bhattarai berhujah bahawa penempatan semula perlu mengekalkan akses kepada mata pencarian dan hubungan komuniti. Beliau menyokong perpindahan ke lokasi lebih selamat yang berdekatan, bukannya memindahkan penduduk gunung ratusan kilometer jauhnya:

Kawasan lebih selamat perlu dikenal pasti berdekatan, seperti lembah kecil di pergunungan dan tanah tinggi di kawasan berbukit, tempat penempatan berisiko boleh dipindahkan.

Nepal mempunyai pengalaman untuk dijadikan panduan. Selepas gempa bumi 2015, 602 rumah dibina bagi memindahkan penduduk kampung Laprak ke Gupsipakha. Bekas ketua pihak berkuasa pembinaan semula, Sushil Gyewali, berkata penilaian telah meliputi kira-kira 300 penempatan dan mengenal pasti 64 sebagai berisiko; 46 dibangunkan sebagai penempatan bersepadu dan 19 menerima langkah perlindungan.

Kerajaan sedang mempertimbangkan tanah lebih selamat di daerah yang terjejas serta kemungkinan perpindahan ke daerah lain. Tapak penempatan semula muktamad, aturan pembiayaan dan sama ada keluarga akan menerima geran pembinaan atau rumah yang dibina kerajaan masih belum diputuskan.

Peraturan tebing sungai diuji dari segi penguatkuasaan

Pihak berkuasa bencana Nepal berkata penempatan dalam lingkungan 15 meter dari tebing sungai di sepanjang koridor Rasuwa-Bhotekoshi akan dilarang, dengan sekatan serupa dirancang bagi koridor lain.

Jarak anjakan tebing sungai menetapkan jarak mendatar antara pembinaan dengan sungai. Perancangan banjir juga perlu mengambil kira ketinggian dari aras air, cerun tidak stabil dan jarak yang mungkin dicapai puing. Kisah penduduk tentang kenaikan air sehingga 70 meter menggambarkan skala yang perlu dipertimbangkan pihak berkuasa.

Surya Raj Acharya, pakar perancangan bandar dan pendaftar di University of Nepal, berkata tanah yang mudah diakses dan agak rata di sebelah sungai telah menarik pembinaan jalan raya, hotel, pekan pasar dan projek hidroelektrik. Beliau berhujah bahawa persekitaran gunung yang rapuh memerlukan perancangan lebih ketat, sedangkan peraturan sedia ada lemah dan kurang dikuatkuasakan.

Keputusan kabinet Uttarakhand pada 12 Oktober meluluskan peraturan yang bertujuan mengawal pembangunan dataran banjir, melindungi penduduk dan infrastruktur serta mengekalkan laluan semula jadi air banjir. Aktivis Anoop Nautiyal berkata sekatan sudah wujud di atas kertas tetapi dipintas dalam amalan.

Basanta Raj Adhikari, pengarah Pusat Kajian Bencana Universiti Tribhuvan, mencadangkan lokasi dikelaskan mengikut tahap risiko untuk tujuan insurans. Perlindungan lebih baik bagi rumah di kawasan selamat boleh memberi keluarga dan pemaju sebab kewangan untuk mengelakkan tapak yang lebih berbahaya.

Bencana berulang menambah beban ekonomi

Tinjauan Ekonomi Himachal Pradesh 2025-26 merekodkan kerugian akibat bencana kira-kira 460 bilion rupee India dalam tempoh empat tahun. Penilaian Keperluan Pasca Bencana 2025 negeri itu mengandungi lebih 62,000 rekod kerosakan yang telah disahkan.

Di Thunag, satu kajian 2026 menganggarkan kerugian langsung akibat banjir pada Jun dan Julai 2025 sebanyak 62 juta hingga 78 juta rupee India. Bencana itu memusnahkan 38 rumah dan 14 kedai, merosakkan 61 rumah lain serta mengorbankan 63 ekor lembu.

Penilaian IIT Madras terhadap 109 daerah Himalaya membantu menjelaskan mengapa lokasi paling berbahaya dan komuniti paling kurang berdaya tahan mungkin berada di tempat berbeza. Shimla menduduki tempat tertinggi dari segi bahaya, iaitu ancaman kejadian yang merosakkan. Dhalai mencatat tahap kerentanan tertinggi, iaitu sejauh mana penduduk mudah terjejas. Darjeeling berada di kedudukan tertinggi apabila bahaya, kerentanan dan pendedahan digabungkan.

Program mitigasi India merangkumi 10 bilion rupee India bagi mengurangkan risiko tanah runtuh di 15 negeri dan 1.5 bilion rupee bagi mengurangkan risiko banjir tasik glasier di Himachal Pradesh, Uttarakhand, Sikkim dan Arunachal Pradesh. Bagi tempoh 2026-27 hingga 2030-31, Suruhanjaya Kewangan ke-16 mengesyorkan 408.8 bilion rupee untuk dana mitigasi bencana negeri.

Shreya Wadhawan daripada Majlis Tenaga, Alam Sekitar dan Air menjelaskan bagaimana jalan yang rosak boleh memutuskan hubungan penempatan dengan perkhidmatan kesihatan, sekolah dan pasar. Ahli geografi gunung University of Colorado, Alton Byers, berkata kajian pembinaan itu sepatutnya mendorong sistem amaran dan langkah berjaga-jaga yang lebih berkesan.

Cabaran praktikalnya ialah menghubungkan langkah-langkah tersebut: memberi amaran kepada penduduk sebelum banjir, menghalang pembinaan baharu di laluan yang berkemungkinan dilaluinya, dan membina semula di tempat keluarga boleh kekal selamat sambil mencari nafkah.

Perkara Utama

• Sekurang-kurangnya 300,000 orang tinggal di zon bencana berpotensi dalam wilayah Himalaya yang dikaji.
• Kawasan terbina meningkat kira-kira 45% dari 2016 hingga 2023, dan hampir 78% di kawasan yang terancam banjir tasik glasier.
• Penilaian awal Nepal menganggarkan kerugian sektor swasta akibat bencana Bhotekoshi-Trishuli sebanyak 79.17 bilion rupee Nepal.
• Perniagaan pelancongan, ladang, rumah dan kemudahan hidroelektrik menghadapi risiko berkait daripada banjir, puing dan gangguan akses.
• Nepal sedang menyediakan rancangan penempatan semula dan sekatan di tebing sungai; Uttarakhand meluluskan peraturan baharu pengezonan dataran banjir pada 12 Oktober.
• Pembinaan semula yang lebih selamat mesti mengambil kira ketinggian banjir ekstrem, mata pencarian, hubungan komuniti dan penguatkuasaan peraturan pembinaan.