Pemimpin Pelajar Hubungi Yunus Dua Hari Sebelum Hasina Melarikan Diri, Kata Bekas Pembantu

Pendekatan Rahsia Sebelum Peralihan Kuasa di Bangladesh

Pemimpin pelajar menghubungi Muhammad Yunus untuk memimpin kerajaan sementara dua hari sebelum Sheikh Hasina melarikan diri dari Bangladesh pada 5 Ogos 2024, menurut bekas setiausaha akhbar Yunus, Shafiqul Alam. Menurut keterangannya, hubungan pertama berlaku sekitar 3 Ogos, ketika Hasina masih menjadi perdana menteri dan tunjuk perasaan terhadap kerajaannya masih berterusan.

Dalam hantaran Facebook bertarikh 28 Oktober, Alam mengenal pasti Qadaruddin Shishir, ketika itu editor pasukan semakan fakta AFP di Dhaka, sebagai orang tengah. Katanya, Shishir menghubungi pemenang Hadiah Keamanan Nobel itu bagi pihak pelajar dan mengatur perbincangan awal secara rahsia.

Perincian masa itu menambah maklumat khusus kepada peralihan yang menamatkan 15 tahun pemerintahan Hasina: pemimpin pelajar sedang membincangkan calon pengganti sebelum beliau meninggalkan negara itu. Mereka secara terbuka mencadangkan Yunus pada 6 Ogos, dan beliau mengangkat sumpah sebagai ketua penasihat pada 8 Ogos selepas pulang dari Paris.

Huraian Alam merujuk kepada persiapan sulit pada hari-hari terakhir kebangkitan yang jauh lebih luas. Tunjuk perasaan bermula pada Julai berhubung kuota pekerjaan kerajaan, kemudian berkembang menjadi gerakan mencabar pemerintahan Hasina apabila tindakan keras yang membawa maut meningkatkan kemarahan orang ramai.

Siapa yang Menghubungi Dahulu?

Alam, yang pernah bekerja bersama Shishir di biro AFP sebelum menjadi setiausaha akhbar Yunus, menggambarkan wartawan itu sebagai seseorang yang dipercayai pelajar untuk menyampaikan cadangan mereka. Katanya, pendekatan itu berkaitan pentadbiran sementara bagi tempoh selepas Hasina.

Alam menjelaskan peranan Shishir seperti berikut:

Shishir yang terlebih dahulu menghubungi pemenang Hadiah Keamanan Nobel 2006 itu bagi pihak pemimpin pelajar dan memudahkan rundingan awal antara kedua-dua pihak.

Alam berkata hanya sekumpulan kecil mengetahui perbincangan itu. Menurut keterangannya, Shishir berperanan membuka komunikasi antara pelajar dengan Yunus, bukan sekadar menyampaikan tuntutan awam selepas Hasina berundur.

Identiti pelajar yang terlibat dalam pendekatan awal itu, kaedah komunikasi dan respons awal Yunus tidak dinyatakan. Pengesahan bebas daripada Shishir, Yunus atau pelajar yang menyertainya belum diperoleh.

Mengapa Alam Berkata Rundingan Itu Dirahsiakan

Menurut Alam, kerajaan Hasina masih berkuasa ketika pendekatan itu dibuat. Katanya, mereka yang terlibat bimbang perkara itu diketahui aparat keselamatan dan mereka mungkin ditahan secara rahsia.

Alam menghuraikan aturan kerja di dalam biro Dhaka:

Ketika itu, Shishir ialah editor pasukan Semakan Fakta AFP Dhaka. Duduk hanya kira-kira satu ela dari meja saya di biro AFP Dhaka, beliau mengendalikan operasi berisiko tinggi ini secara rahsia sepenuhnya. Hanya beberapa individu terpilih yang dipercayai mengetahui apa yang sedang berlaku.

Alam turut mendakwa bahawa Shishir dan rakan sekerjanya mungkin dibawa ke sebuah kemudahan Aynaghar sekiranya perbincangan itu terbongkar. Aynaghar, yang bermaksud rumah cermin, ialah nama yang dikaitkan dengan kemudahan tahanan rahsia di Bangladesh serta dakwaan kehilangan paksa dan penyeksaan. Kehilangan paksa berlaku apabila seseorang ditahan dan pihak berkuasa menyembunyikan keberadaannya atau menafikan bahawa mereka menahannya.

Huraian Alam tentang bahaya itu ialah penilaiannya terhadap risiko pada masa tersebut. Dakwaannya mengenai pembunuhan dan penculikan merupakan sebahagian daripada pertikaian lebih luas berhubung tindakan pasukan keselamatan Hasina pada bulan-bulan terakhir beliau memegang jawatan.

Daripada Tunjuk Perasaan Kuota kepada Kerajaan Sementara

Peralihan politik Bangladesh berlaku dengan pantas pada awal Ogos, selepas berminggu-minggu tunjuk perasaan dan keganasan. Kuota pekerjaan kerajaan, yang memperuntukkan sebahagian jawatan awam kepada kumpulan tertentu, pada mulanya menjadi tumpuan kemarahan pelajar. Konfrontasi itu kemudian berkembang menjadi tuntutan supaya Hasina melepaskan kuasa.

Urutan peristiwa yang dihuraikan Alam dan perkembangan awam selepas itu ialah:

• Julai 2024: Tunjuk perasaan pelajar berhubung kuota pekerjaan kerajaan berkembang menjadi gerakan menentang kerajaan Hasina.
• Sekitar 3 Ogos 2024: Pemimpin pelajar mula-mula menghubungi Yunus melalui Shishir, menurut Alam.
• 5 Ogos 2024: Hasina melarikan diri dari Bangladesh, menamatkan 15 tahun beliau memegang jawatan.
• 6 Ogos 2024: Pemimpin pelajar secara terbuka mencadangkan Yunus untuk mengetuai pentadbiran sementara.
• 8 Ogos 2024: Yunus mengangkat sumpah sebagai ketua penasihat selepas pulang dari Paris.
• Februari 2026: Pentadbiran sementara menyerahkan kuasa selepas pilihan raya yang membawa Tarique Rahman ke jawatan perdana menteri.

Mengikut garis masa itu, hubungan pertama yang didakwa berlaku kira-kira lima hari sebelum Yunus mengangkat sumpah. Cadangan awam dibuat sehari selepas Hasina berundur. Jarak masa itu menjelaskan mengapa keterangan Alam sekali lagi menarik perhatian kepada persiapan kepimpinan pelajar bagi kemungkinan peralihan kuasa ketika tunjuk perasaan masih berlangsung.

Bukti Video yang Dihuraikan Alam

Alam berkata Shishir juga sedang mengumpulkan bukti video tentang pembunuhan yang didakwa dilakukan kerajaan semasa tindakan keras itu. Hantaran beliau meletakkan kegiatan tersebut bersama-sama peranan wartawan itu yang didakwa menghubungi Yunus.

Bukti video boleh membantu penyiasat membina semula sesuatu kejadian dengan menunjukkan lokasi, orang yang hadir dan turutan peristiwa. Menentukan masa dan tempat rakaman dibuat, serta memeriksa sama ada rakaman itu telah disunting, merupakan langkah penting dalam menilainya.

Alam tidak menyenaraikan rakaman itu atau menjelaskan ke mana rakaman tersebut kemudiannya diserahkan. Oleh itu, dakwaan pengumpulan itu kekal sebagai bahagian khusus dalam keterangannya, sementara kandungan dan penggunaan rakaman itu selepasnya tidak dinyatakan.

Skala keganasan itu kemudiannya menjadi tumpuan utama prosiding jenayah. Siasatan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menganggarkan sehingga 1,400 orang terbunuh sepanjang beberapa minggu tunjuk perasaan, kebanyakannya akibat tembakan pasukan keselamatan. Anggaran itu merujuk kepada kebangkitan yang lebih luas, bukan rakaman khusus yang menurut Alam dikumpulkan Shishir.

Perubahan yang Dibawa Pentadbiran Sementara

Yunus menjadi ketua penasihat dan bukannya perdana menteri yang dipilih. Pentadbiran sementara diberi tugas memulihkan kestabilan, melaksanakan reformasi dan menyediakan pilihan raya selepas kerajaan Hasina tumbang.

Pentadbiran itu berkuasa selama kira-kira satu setengah tahun, dari Ogos 2024 hingga Februari 2026. Pentadbiran tersebut menyekat kegiatan Liga Awami dan mengusahakan kepulangan Hasina dari India, tempat beliau berlindung.

Liga Awami dilarang menyertai pilihan raya parlimen Februari 2026, yang membawa Parti Nasionalis Bangladesh ke tampuk kuasa di bawah Tarique Rahman. Bagi penyokongnya, pengecualian itu membawa kesan serta-merta: mereka tidak dapat mengundi calon Liga Awami dalam pilihan raya tersebut.

Huraian mengenai tindakan terhadap parti itu berbeza-beza, antara larangan terhadap kegiatannya dengan pembubarannya. Sekatan terhadap kegiatan politiknya dan pengecualiannya daripada pilihan raya ialah langkah nyata yang menjejaskan penyertaannya. Sekatan itu kekal menjadi rungutan utama dalam rayuan Hasina selepas itu agar proses politik yang inklusif diwujudkan.

Sabitan Hasina dan Bantahannya terhadap Peralihan Kuasa

Tribunal Jenayah Antarabangsa Bangladesh menjatuhkan hukuman mati terhadap Hasina pada 17 November 2025 atas jenayah terhadap kemanusiaan yang berkaitan dengan penindasan kebangkitan 2024. Beliau dibicarakan tanpa kehadiran, iaitu prosiding berlangsung tanpa beliau hadir secara fizikal di mahkamah.

Hakim mensabitkannya atas kesalahan menghasut, mengarahkan pembunuhan dan gagal menghalang kekejaman. Bekas menteri dalam negeri Asaduzzaman Khan turut dijatuhi hukuman mati, manakala bekas ketua polis Chowdhury Abdullah Al Mamun dijatuhi hukuman penjara lima tahun selepas bekerjasama sebagai saksi pihak pendakwaan.

Hasina menolak sabitan itu dan menuduh pentadbiran Yunus membawa kes bermotif politik, menindas pihak lawan serta membiarkan mereka yang bertanggungjawab atas keganasan terlepas daripada pertanggungjawaban. Beliau juga mendakwa terdapat sokongan terhadap unsur ekstremis. Tuduhan itu ialah pendiriannya dalam pertikaian politik tersebut.

Bangladesh memohon ekstradisi beliau dari India. Ekstradisi ialah proses rasmi apabila sesebuah negara meminta negara lain menyerahkan seseorang untuk didakwa atau dihukum. Tindakan India terhadap permohonan itu ialah keputusan berasingan daripada penghakiman tribunal Bangladesh.

Pertikaian Berterusan Selepas Yunus Berundur

Hasina kemudian memperbaharui ikrar untuk kembali ke Bangladesh dan merayu Amerika Syarikat supaya menyokong pilihan raya yang inklusif serta mahkamah yang bebas. Beliau menyatakan Disember 2026 sebagai tempoh kepulangan yang dirancang, meskipun anaknya, Sajeeb Wazed Joy, berkata tiada tarikh ditetapkan.

Ikrar untuk pulang itu merangkum kesan politik dan perundangan kebangkitan yang masih belum diselesaikan: hukuman mati, permohonan ekstradisi dan sekatan terhadap parti yang dipimpinnya. Kerajaan Rahman mewarisi isu-isu itu selepas pentadbiran sementara menyerahkan kuasa.

Bantahan terhadap Yunus turut tercetus semasa lawatan beliau ke Amerika Syarikat, apabila penunjuk perasaan berdepan dengannya di Lapangan Terbang Antarabangsa John F. Kennedy di New York. Sebuah video yang tersebar menunjukkan orang ramai melaungkan tuduhan ketika pengiringnya membawanya pergi. Penunjuk perasaan itu dikenal pasti sebagai penyokong Liga Awami.

Keterangan Alam kini menambah satu episod terdahulu kepada pertikaian yang berterusan itu. Dakwaan utamanya jelas: pemimpin pelajar mencari saluran untuk menghubungi Yunus ketika Hasina masih berkuasa. Huraian lebih lengkap tentang perbincangan sulit itu memerlukan maklumat daripada mereka yang terlibat, termasuk perkara yang diminta daripada Yunus, persetujuan beliau dan bila perbincangan itu berlangsung.

Perkara Utama

• Bekas setiausaha akhbar Yunus, Shafiqul Alam, berkata pemimpin pelajar menghubungi Yunus sekitar 3 Ogos 2024, dua hari sebelum Hasina melarikan diri.
• Alam mengenal pasti wartawan Qadaruddin Shishir sebagai orang tengah dan berkata perbincangan itu dirahsiakan.
• Pelajar mencadangkan Yunus secara terbuka pada 6 Ogos; beliau mengangkat sumpah pada 8 Ogos.
• Alam turut mendakwa Shishir mengumpulkan bukti video tentang pembunuhan semasa tindakan keras itu.
• Hasina dijatuhi hukuman mati tanpa kehadiran pada November 2025 dan mempertikaikan sabitan tersebut.
• Pentadbiran sementara menyerahkan kuasa pada Februari 2026, manakala Liga Awami kekal tersisih daripada pilihan raya itu.