Indonesia Memperluas Vaksinasi HPV Percuma kepada Kanak-kanak Lelaki di Tiga Wilayah

Jakarta, Yogyakarta dan Bali melibatkan kanak-kanak lelaki dalam pencegahan kanser

Indonesia memperluas vaksinasi percuma terhadap virus papilloma manusia (HPV) kepada kanak-kanak lelaki di Jakarta, Yogyakarta dan Bali, sekali gus menambah perlindungan bagi kanak-kanak yang boleh menghidap kanser berkaitan virus itu apabila dewasa atau menyebarkan jangkitan kepada orang lain. Program rintis itu menyasarkan murid darjah lima, yang lazimnya berusia 10 hingga 11 tahun, menerusi program imunisasi sekolah.

Perluasan ini menyusuli pelaksanaan vaksinasi HPV di seluruh negara bagi kanak-kanak perempuan pada 2023. Di Karangasem, Bali, vaksinasi percuma untuk kanak-kanak lelaki bermula pada awal September 2026 di bawah Keputusan Menteri Kesihatan No. 839 Tahun 2026, yang menetapkan program rintis bagi kanak-kanak lelaki. Yogyakarta sebelum ini mengumumkan pelancaran pada Ogos menerusi Bulan Imunisasi Anak Sekolah, atau BIAS.

Kementerian Kesihatan menganggarkan kanser serviks berkaitan HPV meragut kira-kira 22,000 nyawa wanita di Indonesia setiap tahun. Kanak-kanak lelaki juga berdepan risiko: di seluruh dunia, kira-kira 95,000 lelaki didiagnosis menghidap kanser berkaitan HPV pada 2022, manakala 44,000 meninggal dunia akibat kanser tersebut.

Vaksinasi kanak-kanak lelaki mempunyai dua matlamat yang saling berkait. Ia boleh melindungi mereka daripada penyakit yang disebabkan HPV dan membantu mengurangkan penularan virus yang bertanggungjawab terhadap kebanyakan kes kanser serviks. Serviks ialah bahagian bawah rahim yang menghubungkannya dengan faraj.

Bagaimana peluasan ini dilaksanakan di sekolah

BIAS menyediakan saluran sedia ada kepada pihak kesihatan untuk mendekati kanak-kanak dalam tahun persekolahan yang sama. Program rintis untuk kanak-kanak lelaki menyasarkan murid darjah lima, sementara program nasional terus menyediakan vaksinasi percuma kepada kanak-kanak perempuan. Tiga wilayah rintis itu ialah Jakarta, Wilayah Khas Yogyakarta dan Bali.

Ketua Pejabat Kesihatan Karangasem, Dr. I Gusti Bagus Putra Pertama, berkata program daerah itu mengikut keputusan menteri berkenaan dan menyasarkan kanak-kanak lelaki di darjah lima, atau berusia sekitar 11 tahun. Beliau menyifatkan vaksinasi sebagai perlindungan awal daripada jangkitan yang akhirnya boleh menyebabkan kanser pada organ tertentu.

Pengumuman Yogyakarta dibuat pada sidang media 30 Julai 2026 di Jabatan Komunikasi, Informatik dan Persandian bandar itu. Dr. Endang Sri Rahayu, ketua bahagian pencegahan dan kawalan penyakit berjangkit serta imunisasi di Pejabat Kesihatan Bandar Yogyakarta, berkata murid lelaki dan perempuan darjah lima akan menerima vaksin secara percuma menerusi sekolah.

Dasar ini dibangunkan melalui beberapa peringkat:

• 2023: Indonesia memulakan vaksinasi HPV nasional untuk kanak-kanak perempuan.
• 20 April 2026: Menteri Kesihatan Budi Gunadi Sadikin berkata vaksinasi akan diperluas kepada kanak-kanak lelaki pada tahun itu.
• 30 Julai 2026: Pegawai Yogyakarta mengumumkan pelancaran pada Ogos menerusi BIAS.
• Awal September 2026: Karangasem memulakan vaksinasi HPV percuma untuk kanak-kanak lelaki.

Perluasan ini masih merupakan program rintis di tiga wilayah. Tarikh untuk memperluas vaksinasi percuma kepada kanak-kanak lelaki di seluruh Indonesia belum diumumkan.

Mengapa kanak-kanak lelaki juga perlu dilindungi

HPV boleh menjangkiti kulit dan tisu lembap yang melapisi bahagian tubuh tertentu. Sesetengah jenis virus itu menyebabkan ketuat kelamin, manakala jenis lain boleh mengakibatkan kanser jika jangkitan berterusan. Vaksinasi bertujuan mencegah jangkitan sebelum proses itu bermula.

Endang menyenaraikan kanser dubur, zakar dan orofarinks sebagai antara risiko bagi lelaki. Kanser orofarinks menjejaskan bahagian tengah tekak, termasuk kawasan sekitar tonsil dan pangkal lidah. Oleh itu, peluasan ini memberikan perlindungan kepada kanak-kanak lelaki dengan manfaat langsung kepada kesihatan mereka sendiri.

Endang berkata lelaki juga boleh membawa HPV tanpa gejala dan menyebarkannya kepada pasangan kemudian hari. Menteri Kesihatan Budi Gunadi Sadikin turut mengaitkan perkara itu ketika membincangkan peluasan program pada April: wanita menanggung beban kanser serviks, sedangkan penularan boleh berpunca daripada lelaki.

Vaksinasi lebih ramai kanak-kanak boleh mengurangkan peluang virus itu berpindah antara individu. Endang menyifatkannya sebagai usaha membina imuniti komuniti, iaitu perlindungan yang lebih meluas menjadikan penularan kurang berkemungkinan. Beliau turut menolak dakwaan bahawa vaksinasi HPV hanya berkaitan kesihatan reproduktif wanita atau dikaitkan dengan orientasi seksual. Tujuannya adalah untuk mencegah penyakit bagi kedua-dua jantina.

Mengapa program bermula sebelum usia remaja

Dr. Indri Yogyaswari, pengarah imunisasi Kementerian Kesihatan, berkata vaksinasi semasa sekolah rendah menghasilkan tindak balas imun yang lebih kuat berbanding vaksinasi pada usia dewasa. Pemberian vaksin lebih awal juga membolehkan perlindungan terbentuk sebelum seseorang kanak-kanak terdedah kepada HPV kemudian hari.

Indri berkata satu dos yang diberikan antara usia 9 hingga 14 tahun boleh memberikan perlindungan sebanyak 88 hingga 90 peratus. Menurut beliau, perlindungan adalah kira-kira 60 peratus jika vaksinasi hanya dimulakan selepas usia 20 tahun, walaupun dengan dua dos. Ini ialah angka perlindungan yang dinyatakan kementerian; mesej praktikal program sekolah ialah memastikan kanak-kanak dalam kumpulan usia lebih muda menerima vaksin.

Vaksin melatih sistem imun tubuh untuk mengenali virus dan bertindak balas apabila terdedah kepadanya. Bagi HPV, pencegahan sebelum pendedahan merupakan teras program ini. Jadual vaksinasi darjah lima menetapkan pemberian vaksin dalam lingkungan usia yang dikenal pasti kementerian, di samping memudahkan pelaksanaannya menerusi sekolah.

Ibu bapa kanak-kanak lelaki di wilayah rintis kini mempunyai peluang mendapatkan vaksinasi sekolah secara percuma, yang sebelum ini tertumpu kepada kanak-kanak perempuan. Pejabat Kesihatan Karangasem meminta ibu bapa menyokong penyertaan supaya kanak-kanak yang layak mendapat perlindungan awal dan daerah itu dapat mencapai lebih ramai sasaran penduduknya.

Kadar liputan vaksinasi kanak-kanak perempuan menurun ketika program rintis berkembang

Kementerian melaporkan bahawa liputan satu dos HPV dalam kalangan murid perempuan darjah lima mencapai 83.5 peratus, berbanding 90.8 peratus pada 2025. Ini merupakan penurunan sebanyak 7.3 mata peratusan. Secara ringkas, angka itu bermaksud kira-kira 84 daripada setiap 100 murid perempuan yang layak telah divaksin, berbanding kira-kira 91 sebelum ini.

Menurut kementerian, liputan vaksinasi dalam kalangan kanak-kanak lelaki di tiga wilayah rintis mencapai 88 peratus. Angka itu 4.5 mata peratusan lebih tinggi berbanding angka terkini bagi kanak-kanak perempuan, namun angka kanak-kanak lelaki hanya meliputi wilayah rintis manakala angka kanak-kanak perempuan merujuk kepada program nasional. Tempoh pelaporan bagi peratusan terkini itu tidak dinyatakan.

Kanak-kanak perempuan kekal sebagai tumpuan utama usaha Indonesia mencegah kanser serviks. Akses yang diperluas kepada kanak-kanak lelaki menambah satu lagi kumpulan yang boleh dilindungi, sementara penurunan liputan dalam kalangan kanak-kanak perempuan bermakna lebih ramai murid yang layak belum menerima vaksinasi yang disediakan untuk tahun persekolahan mereka.

Kementerian mengenal pasti maklumat salah dan berita palsu mengenai keselamatan vaksin sebagai halangan untuk mencapai sasaran imunisasi. Oleh itu, sekolah dan pejabat kesihatan berdepan dua tugas yang saling berkait: memberikan dos kepada kanak-kanak yang layak dan menjawab kebimbangan yang mungkin menghalang keluarga daripada menyertai program.

Penjelasan pegawai kesihatan tentang keselamatan

Prof. Hinky Hindra Irawan Satari, ketua Jawatankuasa Kebangsaan bagi Kejadian Buruk Selepas Imunisasi, berkata vaksin HPV yang digunakan dalam program kerajaan adalah selamat dan telah melalui ujian klinikal yang rapi.

Menurut beliau, tindak balas selepas vaksinasi lazimnya ringan. Antaranya termasuk sakit di tempat suntikan atau pening, dan biasanya reda dengan sendiri. Penerangan tentang tindak balas yang dijangka ini memberi gambaran lebih jelas kepada keluarga tentang kesan yang mungkin dialami kanak-kanak selepas menerima dos.

Kejadian buruk selepas imunisasi ialah masalah kesihatan yang berlaku selepas vaksinasi dan mungkin memerlukan penilaian. Pemantauan kejadian sedemikian merupakan sebahagian daripada usaha memastikan keselamatan vaksin. Jawatankuasa pimpinan Hinky menyediakan pengawasan khusus yang dirujuk kementerian ketika menangani kebimbangan orang ramai.

Komen Endang turut menangani satu lagi halangan: tanggapan salah tentang golongan yang patut menerima vaksin. Penyertaan kanak-kanak lelaki menjadikan tujuan vaksin lebih jelas, iaitu mencegah jangkitan HPV dan penyakit berkaitan bagi kedua-dua jantina, bukannya perkhidmatan yang hanya ditujukan kepada kanak-kanak perempuan.

Vaksinasi dan saringan menangani keperluan generasi berbeza

Kementerian Kesihatan turut mengintegrasikan saringan kanser serviks untuk wanita berusia 30 tahun ke dalam program Pemeriksaan Kesihatan Percuma. Ini menyediakan satu lagi saluran pencegahan di samping vaksinasi murid sekolah.

Vaksinasi bertujuan mencegah jangkitan yang boleh menyebabkan penyakit beberapa tahun kemudian. Saringan serviks mengesan tanda risiko atau perubahan pada sel serviks supaya wanita boleh menjalani penilaian lanjut dan mendapatkan rawatan jika perlu. Kedua-dua perkhidmatan ini menangani peringkat yang berbeza dalam perkembangan kanser.

Anggaran Indonesia sebanyak kira-kira 22,000 kematian akibat kanser serviks setiap tahun selaras dari segi skala dengan gambaran satu kematian setiap 25 minit yang digunakan ketika peluasan program diumumkan pada April. Angka korban itu menjelaskan mengapa perlindungan untuk kanak-kanak hari ini dilaksanakan seiring dengan perkhidmatan untuk wanita dewasa.

Para pegawai Karangasem mengaitkan program rintis untuk kanak-kanak lelaki dengan hasrat Indonesia untuk menghapuskan kanser serviks menjelang 2030. Dalam kesihatan awam, penghapusan bermaksud mengurangkan penyakit ke tahap yang sangat rendah. Untuk mencapai matlamat itu, liputan vaksinasi yang berterusan, akses kepada saringan dan penjagaan bagi wanita yang memerlukan rawatan amat diperlukan.

Perubahan yang sedang dilaksanakan adalah jelas: kanak-kanak lelaki di tiga wilayah ditambah kepada program vaksinasi sekolah percuma, kanak-kanak perempuan kekal layak di seluruh negara, dan saringan serviks dimasukkan ke dalam program Pemeriksaan Kesihatan Percuma untuk wanita berusia 30 tahun. Penyertaan berterusan dalam setiap perkhidmatan penting untuk mengurangkan penyakit dan kematian pada masa hadapan.

Perkara Utama

• Vaksinasi HPV percuma untuk kanak-kanak lelaki sedang diuji dalam program rintis di Jakarta, Yogyakarta dan Bali, dengan sasaran murid darjah lima.
• Karangasem mula memberikan vaksin kepada kanak-kanak lelaki pada awal September 2026 di bawah Keputusan Menteri Kesihatan No. 839 Tahun 2026.
• Kementerian melaporkan liputan vaksinasi sebanyak 88 peratus dalam kalangan kanak-kanak lelaki di wilayah rintis dan 83.5 peratus dalam kalangan murid perempuan darjah lima di seluruh negara.
• Liputan bagi kanak-kanak perempuan menurun 7.3 mata peratusan daripada 90.8 peratus pada 2025.
• Vaksinasi HPV boleh melindungi kanak-kanak lelaki daripada kanser berkaitan virus itu dan membantu mengurangkan penularan.
• Indonesia menggabungkan vaksinasi kanak-kanak dengan saringan serviks untuk wanita berusia 30 tahun menerusi program Pemeriksaan Kesihatan Percuma.