Pendakwa Bangladesh Mohon Rampas Aset Hasina dan Khan untuk Mangsa Kebangkitan

Kementerian diminta mengambil alih hartanah

Pendakwa tribunal Bangladesh telah meminta Kementerian Dalam Negeri mengambil alih hartanah milik bekas perdana menteri Sheikh Hasina dan bekas menteri dalam negeri Asaduzzaman Khan Kamal, dalam usaha menguatkuasakan perintah pelucuthakan yang bertujuan memberi pampasan kepada keluarga mangsa yang terbunuh dalam kebangkitan Julai 2024 dan mangsa lain.

Surat itu meminta pelaksanaan penghakiman Tribunal Jenayah Antarabangsa-1 pada 17 November 2025, yang menjatuhkan hukuman mati terhadap kedua-dua bekas pemimpin itu atas jenayah terhadap kemanusiaan. Memorandum berhubung Hasina mengenal pasti prosiding itu sebagai Kes ICT BD No. 02/2025 dan meminta setiausaha kanan kementerian mengatur inventori lengkap hartanah miliknya.

Pendakwa memberi amaran bahawa kelewatan boleh menyebabkan aset dijual, dipindahkan atau digunakan dengan cara lain, sekali gus menggagalkan perintah tribunal. Oleh itu, permintaan segera mereka adalah untuk mengawal hartanah itu sebelum mengatur pembayaran pampasan.

Jumlah yang terlibat masih belum dipastikan. Hasina mengisytiharkan aset bernilai kira-kira Tk 4.34 crore dalam afidavitnya bagi pilihan raya parlimen 2024. Khan mengisytiharkan kira-kira Tk 10.25 crore, tidak termasuk emas. Satu crore bersamaan 10 juta taka, menjadikan jumlah yang diisytiharkan itu masing-masing kira-kira Tk 43.4 juta dan Tk 102.5 juta.

Ketua Pendakwa Md Aminul Islam berkata aset itu akan dirampas dan dijual, dengan hasilnya diagihkan kepada keluarga mangsa yang terbunuh. Huraian beliau turut menimbulkan persoalan yang belum terjawab tentang bahagian yang akan dijual: surat itu meminta kawalan ke atas semua hartanah, manakala beliau merujuk kepada penjualan 50 peratus. Kementerian perlu menentukan cara melaksanakan perintah itu mengikut undang-undang yang terpakai.

Arahan dalam surat kepada pegawai

Pejabat Ketua Pendakwa telah meminta tiga langkah praktikal: mengenal pasti hartanah, meletakkannya di bawah kawalan negara dan mengatur pengagihannya sebagai pampasan menurut penghakiman tribunal. Memorandum serupa turut dihantar berhubung Khan.

Permintaan itu meliputi hartanah tak alih seperti tanah dan bangunan, serta harta alih seperti wang, kenderaan dan pelaburan. Untuk mengambil alih pelbagai aset ini, pegawai perlu mengesahkan pemilikan dan menyediakan inventori sebelum mengira nilainya.

Islam mengumumkan surat itu pada 3 November. Beliau berkata Kementerian Dalam Negeri bertanggungjawab melaksanakan penghakiman dan perintah tribunal, serta menyebut Akta Pemulihan Tuntutan Awam dan Seksyen 386 Kanun Tatacara Jenayah sebagai laluan yang mungkin digunakan untuk penguatkuasaan. Beliau turut berkata peraturan berasingan lebih baik.

Bagi mangsa dan keluarga yang kehilangan insan tersayang, proses yang dicadangkan itu akan menukar hartanah milik bekas pegawai yang disabitkan kesalahan menjadi pampasan. Pihak pendakwaan belum memberikan anggaran hasil jualan, jadual penjualan atau jadual pembayaran. Penilaian akan dibuat selepas aset dikenal pasti.

Mengapa pendakwa berkata perintah boleh dikuatkuasakan

Islam berkata tiada rayuan difailkan bagi pihak Hasina dalam tempoh 30 hari yang dibenarkan di bawah Seksyen 21 Akta Tribunal Jenayah Antarabangsa. Oleh itu, pihak pendakwaan berpendapat tiada halangan undang-undang untuk menguatkuasakan perintah pelucuthakan itu.

Seksyen 21 memberikan tempoh kepada kerajaan dan tertuduh untuk mencabar keputusan tribunal. Islam berkata subseksyen 21(1) dan 21(2) menetapkan tempoh 30 hari, manakala subseksyen 21(3) melarang rayuan yang dikemukakan selepas tarikh akhir itu.

Ketua pendakwa menjelaskan bahawa rayuan melibatkan tertuduh lain hanya terpakai kepada bahagian kes orang itu:

Rayuan seseorang tidak meliputi bahagian orang lain. Tiada rayuan difailkan bagi [Hasina].

Islam berkata pendirian pihak pendakwaan ialah Akta Had Masa, yang mengawal tarikh akhir undang-undang, tidak terpakai kepada undang-undang khas ini. Beliau turut berkata Bahagian Rayuan belum memutuskan kes yang melibatkan rayuan difailkan selepas tarikh akhir, dan pendakwa akan membangkitkan isu terlepas tarikh akhir itu dalam rayuan yang masih belum diputuskan.

Hasina disabitkan kesalahan tanpa kehadirannya. Penguatkuasaan terhadap hartanah dan pelaksanaan hukuman jenayahnya melibatkan langkah praktikal yang berbeza: pegawai boleh memohon untuk mengawal aset di Bangladesh, sementara kerajaan terus berusaha mendapatkan kepulangannya dari India.

Semua hartanah atau jualan 50 peratus?

Memorandum berhubung Hasina menyatakan perintah melucutkan semua hartanahnya untuk memberi pampasan kepada keluarga mangsa yang terbunuh dan mangsa lain. Namun, Islam menghuraikan cadangan penjualan itu dalam skop yang lebih terhad.

Ketua pendakwa berkata kerajaan akan melaksanakan penjualan dan pengagihan itu:

Keputusan tribunal menetapkan 50 peratus hartanah tertuduh dijual dan hasilnya diagihkan kepada keluarga syuhada Julai. Kerajaan akan melaksanakannya.

Apabila ditanya mengapa penghakiman terdahulu berhubung Hasina dan Khan tidak menyatakan secara jelas pelucuthakan 50 peratus, Islam merujuk kepada Statut Rom, yang menurutnya membenarkan perintah pelucuthakan meliputi sehingga 75 peratus aset. Beliau berkata pendakwa akan menasihati kementerian supaya melaksanakan perintah itu mengikut undang-undang.

Peratusan itu memberi kesan langsung kepada dana pampasan. Mengawal semua hartanah yang dikenal pasti meletakkannya di bawah kawalan negara; bahagian yang akhirnya dijual menentukan jumlah hartanah yang ditukar menjadi wang untuk penerima. Aturan pelaksanaan bertulis perlu menyelesaikan perkara itu.

Aset yang diisytiharkan Hasina dan dapatan penyiasat

Afidavit pilihan raya Hasina pada 2024 menyenaraikan aset bernilai kira-kira Tk 4.34 crore atas namanya sendiri. Pengisytiharan itu merangkumi kira-kira Tk 2.39 crore dalam bank dan institusi kewangan, selain sijil simpanan, deposit tetap, kenderaan, emas dan perabot.

Hartanah yang diisytiharkannya termasuk 15.3 bigha tanah pertanian, sebidang tanah di Purbachal dan sebuah bangunan tiga tingkat berserta tanah di Tungipara. Bigha ialah unit ukuran tanah yang digunakan di Bangladesh.

Suruhanjaya Pencegahan Rasuah turut menyiasat pegangan tanahnya. Menurut suruhanjaya itu, Hasina mengisytiharkan jumlah tanah yang dimilikinya lebih rendah daripada sebenar dalam afidavit bagi pilihan raya 2008. Pengesahannya mengenal pasti lebih 28 ekar dan 41 desimal hartanah tak alih atas namanya. Satu desimal bersamaan satu perseratus ekar.

Suruhanjaya itu sedang mengendalikan kes berhubung dakwaan bahawa enam bidang tanah, masing-masing seluas 10 katha, diperuntukkan di Purbachal kepada Hasina dan anggota keluarganya. Prosiding itu menyentuh kesahan peruntukan tersebut, manakala perintah pelucuthakan tribunal melibatkan hartanah milik individu yang disabitkan kesalahan.

Pemilikan akan menentukan kandungan inventori

Dua hartanah utama yang dikaitkan dengan keluarga Hasina mempunyai aturan pemilikan yang perlu diambil kira oleh pegawai. Rumah di Dhanmondi 32 dimiliki oleh Amanah Memorial Bangabandhu Sheikh Mujibur Rahman. Sudha Sadan dimiliki oleh Sajeeb Wazed dan Saima Wazed.

Amanah ialah aturan yang membolehkan hartanah dipegang dan diurus bagi tujuan tertentu. Oleh itu, pegawai yang menyediakan inventori perlu meneliti rekod pemilikan berdaftar, termasuk sama ada sesuatu aset dimiliki secara peribadi oleh Hasina, oleh amanah atau oleh anggota keluarga lain.

Afidavit pilihan raya menyediakan senarai awal pegangan yang diisytiharkan. Inventori semasa juga perlu mengambil kira rekod pemilikan, urus niaga selepas itu dan penilaian terkini. Jumlah yang diisytiharkan pada 2024 dan jumlah yang akhirnya diperoleh semula mempunyai tujuan berbeza: satu merekodkan pengisytiharan calon, manakala satu lagi menentukan sumber yang tersedia untuk pampasan.

Aset Khan turut diteliti

Afidavit pilihan raya Khan menyenaraikan wang tunai, deposit bank, bon dan saham, sijil simpanan atau deposit tetap, kenderaan, modal perniagaan dan emas. Ia turut merekodkan tanah pertanian dan bukan pertanian, rumah serta apartmen.

Aset yang diisytiharkannya, tidak termasuk emas, bernilai kira-kira Tk 10.25 crore. Jumlah itu kira-kira 2.4 kali ganda daripada Tk 4.34 crore yang diisytiharkan Hasina, walaupun angka tersebut mencerminkan pengisytiharan masing-masing dan bukannya harga jualan semasa.

Suruhanjaya Pencegahan Rasuah telah menyiasat kekayaan Khan dan memfailkan kes. Di mahkamah, suruhanjaya itu mendakwa beliau memperoleh dan memiliki aset bernilai Tk 16.42 crore yang tidak selaras dengan pendapatannya yang diketahui.

Dakwaan suruhanjaya itu kira-kira Tk 6.17 crore lebih tinggi daripada jumlah aset yang diisytiharkannya, tidak termasuk emas. Penyiasat dan pegawai yang melaksanakan pelucuthakan perlu menentukan aset mana yang dimiliki Khan serta bagaimana prosiding berkaitan terpakai terhadap aset itu.

Bagi penerima pampasan, nilai sebenar bergantung pada hartanah yang berjaya diperoleh semula dan wang yang dijana daripada sebarang penjualan. Baki bank, pelaburan, bangunan dan tanah masing-masing memerlukan semakan berbeza sebelum boleh dipindahkan atau ditukar menjadi bayaran.

Daripada kebangkitan kepada penguatkuasaan terhadap hartanah

Usaha pelucuthakan itu menyusuli pendakwaan terhadap bekas pemimpin berhubung tindakan menyekat bantahan pada Julai dan Ogos 2024. Kerajaan Hasina tumbang pada Ogos, dan beliau melarikan diri ke India.

Perkembangan utama merangkumi kebangkitan itu, penghakiman tribunal dan permintaan penguatkuasaan semasa:

• Julai dan Ogos 2024: Bantahan dan tindakan keras yang menjadi perkara dalam prosiding jenayah terhadap kemanusiaan berlaku.
• Ogos 2024: Hasina meninggalkan Bangladesh menuju India selepas kerajaannya tumbang.
• 17 November 2025: Tribunal Jenayah Antarabangsa-1 menjatuhkan hukuman mati terhadap Hasina dan Khan serta memerintahkan pelucuthakan hartanah untuk pampasan.
• Oktober 2026: Hasina memperbaharui ikrarnya untuk kembali ke Bangladesh sambil mempertikaikan sabitan terhadapnya.
• 3 November: Islam mengumumkan surat yang meminta Kementerian Dalam Negeri mengambil tindakan terhadap perintah pelucuthakan.

Hukuman mati pada November 2025 menyusuli dapatan berkaitan hasutan, arahan membunuh dan kegagalan mencegah kekejaman. Bangladesh kemudian meminta Hasina dan Khan dipulangkan dari India.

Hasina menolak sabitan itu dan menuduh pihak berkuasa menggunakan prosiding jenayah terhadap dirinya dan Liga Awami. Semasa ikrar untuk pulang pada Oktober, beliau menyatakan Disember 2026 sebagai tempoh yang dirancang untuk kepulangannya; anak lelakinya kemudian berkata tiada tarikh ditetapkan.

Islam berkata perintah pelucuthakan turut meliputi Setiausaha Agung Liga Awami Obaidul Quader dan individu lain. Selepas pengesahan, pendakwa mengenal pasti kira-kira 11 hingga 12 orang yang tertakluk kepada perintah sedemikian. Tugas segera kementerian ialah menterjemahkan perintah itu kepada inventori yang disahkan serta proses pampasan yang boleh dilaksanakan.

Perkara Utama

• Pendakwa telah meminta Kementerian Dalam Negeri mengambil alih aset milik Sheikh Hasina dan Asaduzzaman Khan Kamal.
• Permintaan itu menyusuli penghakiman tribunal pada 17 November 2025 yang memerintahkan pelucuthakan untuk membayar pampasan kepada mangsa kebangkitan dan keluarga yang kehilangan insan tersayang.
• Hasina mengisytiharkan aset bernilai kira-kira Tk 4.34 crore pada 2024; Khan mengisytiharkan kira-kira Tk 10.25 crore, tidak termasuk emas.
• Pendakwa berkata Hasina tidak memfailkan rayuan dalam tempoh statutori 30 hari dan berhujah bahawa penguatkuasaan boleh diteruskan.
• Surat itu meminta kawalan terhadap semua hartanah, manakala ketua pendakwa merujuk kepada penjualan 50 peratus. Pelaksanaan perlu menentukan bahagian yang akan dijual.
• Tiada anggaran hasil jualan atau jadual pembayaran pampasan diumumkan.