Pertikaian Kepimpinan Polis Nepal Dibawa ke Mahkamah Agung ketika Karki Menuntut Pengembalian Jawatan

Karki mahu kembali mengetuai pasukan, bukan jawatan baharu

Dan Bahadur Karki masih mempunyai baki tempoh 17 bulan sebagai ketua Polis Nepal apabila Kabinet menggantikannya dengan Manoj Kumar KC. Menjelang Khamis, 5 November, Karki telah mengemukakan petisyen bagi menuntut pengembalian jawatannya di Mahkamah Agung, bukannya mengambil surat pelantikan untuk jawatan baharunya sebagai penasihat keselamatan khas kepada perdana menteri.

Di dalam Pejabat Perdana Menteri di Singha Durbar, pegawai dilaporkan telah menyediakan Bilik No. 207 untuk beliau, lengkap dengan pejabat, kenderaan dan kemudahan keselamatan setaraf yang diberikan kepada seorang setiausaha kerajaan. Namun, Karki memilih untuk mencabar keputusan yang menyingkirkannya daripada kepimpinan polis.

Peguamnya, Tikabahadur Kunwar, berkata petisyen itu masih dalam semakan pentadbiran dan belum didaftarkan pada Khamis. Pendaftaran mungkin dilakukan pada Jumaat, dengan pendengaran awal dijangka hanya selepas cuti Tihar jika proses itu diteruskan. Tiada tarikh pendengaran diumumkan.

Pertikaian ini kini menghubungkan tiga isu: sama ada kerajaan menggantikan ketua polis yang masih berkhidmat mengikut undang-undang, siapa yang mengarahkan polis menyoal wartawan, dan bagaimana siasatan terhadap orang tengah yang didakwa, Inam Sapkota, terheret dalam konflik melibatkan pegawai kanan polis serta individu yang rapat dengan Perdana Menteri Balendra Shah.

Pemimpin kerajaan dan parti pemerintah turut memberikan penjelasan yang bercanggah mengenai pertukaran itu. Jurucakap kerajaan berkata Parti Rastriya Swatantra, atau RSP, telah mengarahkan kerajaan supaya bertindak. Jurucakap parti menafikan bahawa arahan untuk menggantikan Karki telah dikeluarkan. Pada Khamis, pengerusi parti Rabi Lamichhane berkata kerajaan sendiri perlu mempertahankan keputusannya.

Satu keputusan Kabinet mewujudkan dua jawatan

Mesyuarat tergempar Kabinet pada Rabu menyingkirkan Karki daripada kepimpinan polis, melantik Inspektor Jeneral Tambahan Manoj Kumar KC sebagai penggantinya dan mewujudkan jawatan penasihat pada pangkat inspektor jeneral untuk Karki. KC menerima insignia dan mengambil alih komando pada petang itu. Menteri Dalam Negeri Sudan Gurung sendiri menyampaikan insignia berkenaan, tugas yang biasanya dilakukan oleh setiausaha dalam negeri.

Kabinet menyatakan tugas baharu Karki adalah memberikan nasihat keselamatan, saranan dan rundingan kepada perdana menteri bagi memperkukuh keamanan dan keselamatan. Kerajaan menegaskan pertukaran tugas itu bukan hukuman, namun tidak memberikan penjelasan terperinci tentang tanggungjawab penasihat tersebut atau alasan menggantikannya sebelum tempoh perkhidmatannya berakhir.

Hem Raj Aryal, jurucakap Pejabat Perdana Menteri, mengesahkan bahawa persiapan pejabat telah dibuat. Seorang pegawai di pejabat itu berkata Karki menolak surat pelantikan serta kemudahan yang disediakan. Petisyennya mencabar penyingkirannya dan pelantikan KC, dengan alasan tindakan kerajaan itu menyalahi undang-undang dan tidak adil.

Karki dan KC menyertai pasukan polis dalam pengambilan yang sama. Ketika Karki dilantik sebagai ketua, KC berada di tempat ketiga manakala Rajan Adhikari di tempat kedua. Kenaikan pangkat KC bermakna bekas rakan sekerja kini mengambil alih komando, sementara Karki mencabar sama ada kerajaan boleh memindahkannya ke jawatan lain mengikut undang-undang.

Siapa yang meminta pertukaran ketua polis?

Menteri Pendidikan Sasmit Pokhrel, yang juga jurucakap kerajaan, mengaitkan keputusan pada Rabu itu dengan arahan daripada parti pemerintah serta perkara sensitif yang tidak diperincikan. Menjelaskan pertukaran tersebut, beliau berkata:

Keadaan sudah berubah. Parti telah mengarahkan kerajaan supaya sesuatu dilakukan berhubung perkara sensitif. Tanggungjawab beliau telah diubah. Namun, menasihati perdana menteri juga merupakan tanggungjawab yang sensitif.

Jurucakap RSP Jagadish Kharel menolak penjelasan itu. Jawapannya meletakkan tanggungjawab terhadap keputusan mengenai pelantikan itu pada kerajaan, bukan parti:

Parti tidak mengeluarkan sebarang arahan tentang siapa yang perlu disingkirkan atau dilantik. Kami tidak meminta supaya inspektor jeneral disingkirkan.

Ketika bercakap kepada wartawan di Chitwan pada Khamis, Lamichhane turut berkata parti tidak mengarahkan kerajaan menggantikan pegawai polis tertentu. Beliau menafikan hubungan penyelarasan telah terjejas, sambil berkata parti boleh meminta penjelasan dan mempersoalkan keputusan kerajaan tanpa menyokong setiap tindakannya.

Lamichhane mengesahkan RSP telah meminta penjelasan selepas polis memasuki bilik berita. Beliau menyerahkan kepada kerajaan untuk menjelaskan sama ada tindakan itu berkaitan dengan pertukaran ketua polis. Pendirian beliau membezakan tuntutan parti supaya pihak yang bertanggungjawab atas layanan terhadap wartawan dipertanggungjawabkan daripada arahan untuk menyingkirkan Karki.

Siasatan Sapkota mengheret nama-nama berpengaruh

Inam Sapkota berada dalam tahanan polis atas tuduhan pengubahan wang haram dan kesalahan perbankan. Dakwaan mengenai hubungannya dengan pegawai polis, hakim dan tokoh politik menjadi latar belakang pertikaian kepimpinan itu. Siasatan terhadap hubungan tersebut masih belum selesai.

Beberapa laporan yang dikaitkan dengan pegawai kerajaan menggambarkan kemarahan yang semakin meningkat di Pejabat Perdana Menteri berhubung pendedahan maklumat mengenai hubungan Sapkota. Perhatian khusus tertumpu pada dakwaan bahawa penasihat Shah, Kumar yang juga dikenali sebagai Ben, Byanjankar, menyimpan telefon bimbit Sapkota selama dua hari selepas beliau ditahan.

Sesetengah pegawai mengaitkan penyingkiran Karki dengan syak wasangka bahawa beliau membocorkan maklumat yang melibatkan penasihat itu. Pegawai lain menyebut tentangan Karki terhadap arahan penangkapan yang menurut mereka tidak boleh dipertahankan dari segi undang-undang. Kerajaan belum mengemukakan secara terbuka penjelasan terperinci yang menghubungkan mana-mana dakwaan itu dengan keputusannya.

Mesej yang dikaitkan dengan Karki dan Sapkota turut didedahkan kepada umum, termasuk perbualan ketika Sapkota menawarkan untuk membawa sesuatu dari Amerika Syarikat. Pendedahan itu meningkatkan penelitian terhadap Karki, ketika persoalan turut timbul mengenai akses Sapkota kepada individu yang rapat dengan perdana menteri.

Isu utama bagi penyiasat ialah cara meneliti hubungan tersebut sambil melindungi bukti dan membuat keputusan mengikut undang-undang. Bagi kepimpinan polis, cabarannya lebih besar kerana maklumat daripada siasatan itu kini menjadi sebahagian daripada perebutan tentang siapa yang mengawal organisasi tersebut.

Rakaman mendedahkan persaingan peribadi kepada umum

Rakaman berdurasi satu minit 56 saat yang disiarkan pada Isnin didakwa merakam KC bercakap dengan seorang lelaki yang dikenal pasti sebagai Nirajan Bhandari. Perbualan itu menyentuh dakwaan hubungan antara Sapkota dengan pegawai kanan, termasuk Karki dan Inspektor Jeneral Tambahan Rajan Adhikari, serta kemungkinan Karki meletakkan jawatan.

Video pendek kemudian muncul, memaparkan apa yang disifatkan sebagai pertemuan antara Bhandari dengan Karki di sebuah hotel di Kathmandu. Perbualan dalam pertemuan itu tidak didedahkan. Karki dan KC tidak memberikan ulasan terbuka mengenai rakaman tersebut.

Pertukaran kenyataan di khalayak ramai itu menyusuli mesyuarat Jawatankuasa Penyelarasan Polis yang luar biasa luas pada 29 Oktober. Selain pegawai kanan di Lembah Kathmandu, Karki memanggil timbalan inspektor jeneral dari kesemua tujuh wilayah. Mesyuarat itu berlangsung hampir enam jam dan dilaporkan menyaksikan perselisihan tajam antara Karki dengan KC.

Karki menggesa pegawai supaya bersatu dan mengkritik rakan sekerja yang tidak dinamakan kerana mengunjungi kementerian serta bertindak menentang ketua organisasi. KC berhujah bahawa individu yang berdepan dakwaan perlu menjawabnya secara peribadi dan bukannya membebankan seluruh institusi. Para peserta menggambarkan mesyuarat itu sebagai pendedahan kepada perpecahan, bukannya usaha mencapai pendekatan bersama.

Bekas Inspektor Jeneral Sarbendra Khanal memberi amaran bahawa perselisihan peribadi tidak seharusnya memecahbelahkan perpaduan organisasi. Mengulas kesannya terhadap pegawai yang masih berkhidmat, beliau berkata:

Insiden seperti ini menjejaskan semangat seluruh organisasi.

Penahanan wartawan mendedahkan rantaian tanggungjawab yang terputus

Polis memasuki sebuah pejabat media dan menahan wartawan pada Jumaat sebelum Karki disingkirkan. Sekretariat Perdana Menteri kemudian berkata pihaknya tidak dimaklumkan. Deepa Dahal, penasihat media Shah, berkata perdana menteri mengarahkan polis membebaskan wartawan itu selepas mengetahui perkara yang berlaku.

Polis Nepal memberikan penjelasan berbeza. Jurucakapnya yang juga Timbalan Inspektor Jeneral, Abinarayan Kafle, mengaitkan tindakan menyoal itu dengan kebimbangan yang dibangkitkan oleh Pejabat Perdana Menteri. Dalam kenyataannya, Kafle berkata:

Bertindak atas kebimbangan yang disuarakan oleh Pejabat Perdana Menteri, Biro Siber Polis Nepal memanggil beberapa wartawan ke pejabatnya dengan tujuan sewajarnya untuk mendapatkan maklumat umum tentang kebenaran, asas fakta dan alasan undang-undang bagi publisiti berhubung perkara itu. Ini sebahagian daripada tugas rasmi polis.

Pokhrel menyifatkan tindakan menyoal itu sebagai urusan polis yang melibatkan maklumat mengelirukan yang didakwa mengenai penyingkiran Karki yang bakal berlaku. Menteri Dalam Negeri Gurung tidak memberikan penjelasan terbuka dalam laporan mengenai insiden itu.

Kenyataan yang bercanggah itu menyebabkan tanggungjawab terhadap operasi berkenaan masih dipertikaikan. Sekretariat Perdana Menteri menyifatkan tindakan itu sebagai usaha memastikan wartawan dibebaskan, manakala polis berkata kebimbangan daripada pejabat tersebut menjadi alasan mereka disoal. Permintaan RSP untuk mendapatkan penjelasan meningkatkan tekanan terhadap kerajaan supaya menjelaskan siapa yang membenarkan tindakan itu.

Perkara yang terkandung dalam cabaran di Mahkamah Agung

Peguam Karki menuntut beliau dikembalikan ke jawatan melalui petisyen writ, iaitu permohonan supaya Mahkamah Agung meneliti sama ada pihak berkuasa awam bertindak mengikut undang-undang. Penyerahan petisyen memulakan proses pentadbiran; pada penghujung Khamis, petisyen itu masih disemak untuk pendaftaran.

Pertikaian undang-undang ini berkisar pada perbezaan antara melantik seseorang untuk mengisi jawatan kosong dengan menyingkirkan ketua yang masih berkhidmat bagi mewujudkan kekosongan tersebut. Akta Polis 2012 BS dan Peraturan Polis 2071 BS mengawal kuasa yang berkaitan. Tarikh-tarikh ini menggunakan kalendar Bikram Sambat Nepal; peraturan itu bersamaan dengan tahun 2014 dalam kalendar Gregory.

Seksyen 9(2) Akta Polis menetapkan bahawa anggota polis memegang jawatan atas perkenan kerajaan. Peraturan tersebut mengelaskan inspektor jeneral dan inspektor jeneral tambahan sebagai pegawai kelas khas. Peraturan 18(1)(a) memberikan kerajaan kuasa mengisi kekosongan pada pangkat tersebut, manakala Peraturan 48 menyentuh kuasa pertukaran, termasuk pertukaran inspektor jeneral tambahan.

Analisis undang-undang oleh bekas setiausaha bersama Kementerian Dalam Negeri, Kanel, berhujah bahawa peruntukan ini menghendaki kerajaan mengenal pasti asas yang sah dan alasan objektif untuk menyingkirkan inspektor jeneral yang masih berkhidmat. Persoalan praktikalnya ialah sama ada mewujudkan satu lagi jawatan merupakan pertukaran tugas yang sah atau cara menyingkirkan Karki tanpa proses yang sewajarnya.

Peguam kanan Tikaram Bhattarai, yang mewakili bekas ketua polis Achyut Krishna Kharel dalam pertikaian terdahulu, berkata prinsip undang-undang yang terpakai masih relevan:

Kerajaan tidak boleh menyingkirkan penyandang sesuka hati. Ia memerlukan alasan dan asas objektif, dan individu berkenaan mesti diberi peluang untuk didengar.

Preseden dari 1997 kembali menjadi tumpuan

Kes Achyut Krishna Kharel merupakan perbandingan sejarah yang paling hampir. Pada April 1997, kerajaan memindahkannya daripada jawatan ketua polis untuk mengetuai Jabatan Siasatan Kebangsaan dan melantik Dhruva Bahadur Pradhan sebagai inspektor jeneral. Kharel mencabar pertukaran itu dan enggan menerima jawatan dalam perisikan berkenaan.

Kharel kembali memimpin polis pada November 1997. Huraian undang-undang terperinci menyatakan beliau dikembalikan ke jawatan sebelum keputusan muktamad Mahkamah Agung, bukannya menggambarkannya sebagai pelaksanaan keputusan tersebut. Keputusan itu, yang diterbitkan dalam Nepal Kanoon Patrika 2055, keluaran 11, keputusan No. 6624, menyentuh bahaya perubahan sewenang-wenangnya terhadap kepimpinan polis.

Mahkamah Agung menjelaskan kebimbangannya tentang kawalan politik terhadap pasukan itu seperti berikut:

Jika pentadbiran polis bergantung pada ihsan politik, sikap berkecuali dan rasa tanggungjawab perkhidmatan polis akan merosot, sekali gus menjejaskan keamanan dan keselamatan dalaman negara.

Sejarah pelantikan ini bermula lebih awal. Pada 1992, had baharu tempoh perkhidmatan selama 30 tahun membuka jalan kepada Ratna Shumsher dan 48 pegawai lain untuk meninggalkan perkhidmatan, diikuti pelantikan Motilal Bohara. Peruntukan lanjutan kemudiannya membolehkan Bohara terus berkhidmat sehingga 1996.

Jawatan penasihat itu juga mempunyai preseden. Pradhan diberikan tugas serupa selepas Kharel kembali. Ramesh Chand Thakuri dipindahkan ke jawatan penasihat keselamatan pada 2011 ketika skandal perolehan Sudan Darfur berlaku; beliau kemudian digantung selepas kes rasuah difailkan dan seterusnya disabitkan kesalahan.

Perkembangan terbaharu berlaku dengan pantas:

• 29 Oktober: Karki mengadakan mesyuarat panjang bersama pegawai kanan, termasuk pemimpin polis wilayah.
• Isnin sebelum pertukaran: Rakaman yang didakwa melibatkan KC dan Bhandari menjadi perhatian umum.
• Rabu: Kabinet menggantikan Karki dengan KC dan mewujudkan jawatan penasihat keselamatan khas untuk Karki.
• Khamis, 5 November: Wakil Karki mengemukakan petisyennya kepada Mahkamah Agung, namun petisyen itu belum didaftarkan pada hari tersebut.

KC mewarisi bangunan rosak dan pegawai yang tidak berpuas hati

Manoj Kumar KC, inspektor jeneral Polis Nepal yang ke-34, mengambil alih komando sebuah institusi yang masih dalam proses pemulihan selepas protes Gen Z. Laporan dalaman polis merekodkan 74 bangunan musnah sepenuhnya dan 222 lagi rosak sebahagian. Jumlahnya 296 bangunan, dengan kemusnahan sepenuhnya meliputi satu perempat daripada keseluruhan bangunan.

Kerja pembaikan telah membolehkan premis yang terjejas digunakan, namun pegawai berkata bangunan gantian masih diperlukan. Polis turut berdepan kekurangan peralatan yang sesuai untuk mengawal orang ramai. Masalah praktikal ini perlu ditangani serentak dengan pertikaian kepimpinan dan keperluan mengekalkan anggota berpengalaman.

Menurut sumber polis, pegawai junior yang telah berkhidmat selama 20 tahun telah mengemukakan peletakan jawatan. Tiada jumlah diberikan. Bekas pegawai kanan menyifatkan semangat anggota pada peringkat junior dan kanan sebagai rendah, dengan campur tangan politik menyumbang kepada rasa tidak puas hati di peringkat atasan.

KC memiliki ijazah kedoktoran dalam transformasi konflik dan pernah mengetuai Pejabat Siasatan Jenayah Lembah Kathmandu, tempat beliau membuka siasatan kes pelarian Bhutan. Ketika mengambil alih komando, beliau berjanji mewujudkan mekanisme khusus untuk menangani rungutan anggota berpangkat rendah serta meningkatkan ketelusan dalam pertukaran dan kenaikan pangkat.

Janji tersebut menyentuh punca utama rasa tidak puas hati: tanggapan bahawa akses kepada individu berpengaruh menentukan kerjaya. KC turut berikrar untuk bekerjasama dengan pegawai kanan. Memastikan keputusan berkaitan anggota dibuat secara konsisten ketika pelantikannya sendiri dicabar di mahkamah akan menjadi ujian segera.

Umesh Mainali, bekas setiausaha dalam negeri, menyifatkan cara kerajaan menangani pertukaran itu menjejaskan kredibiliti dan semangat anggota. Beliau menyentuh secara langsung hubungan institusi itu dengan kuasa politik:

Polis Nepal bukan pengawal peribadi sesiapa. Institusi ini lebih lama wujud daripada perkhidmatan awam. Daripada memperkukuhnya, menukar kepimpinannya untuk membawa masuk individu pilihannya menjejaskan kredibiliti dan semangat institusi itu.

Bagi pegawai yang masih berkhidmat, kesannya melangkaui persoalan siapa yang menduduki pejabat ketua. Siasatan memerlukan bukti yang terpelihara, arahan yang jelas dan keyakinan bahawa keputusan yang sah akan mendapat sokongan institusi. Kini, kerajaan perlu mempertahankan keputusan pelantikannya sementara KC mengurus usaha pemulihan, rungutan anggota dan kepimpinan kanan yang berpecah.

Perkara Utama

• Dan Bahadur Karki menuntut pengembalian jawatan selepas digantikan ketika masih berbaki 17 bulan dalam tempoh perkhidmatannya.
• Petisyen Karki kepada Mahkamah Agung masih dalam semakan pentadbiran dan belum didaftarkan pada Khamis, 5 November.
• Karki tidak mengambil surat pelantikan bagi jawatan penasihat keselamatan khas yang baharu diwujudkan.
• Jurucakap kerajaan dan RSP memberikan penjelasan bercanggah tentang sama ada parti mengarahkan perubahan kepimpinan itu.
• Pertikaian ini melibatkan siasatan Sapkota, rakaman yang didedahkan kepada umum dan penjelasan bercanggah berhubung penahanan wartawan.
• Kes Kharel pada 1997 menjadi preseden berhubung penyingkiran sewenang-wenangnya dan pengaruh politik terhadap kepimpinan polis.
• KC telah mengambil alih komando dan berjanji menangani rungutan anggota serta meningkatkan ketelusan pertukaran dan kenaikan pangkat.