Rang Undang-Undang Jenayah Terancang Sri Lanka Berdepan 26 Petisyen, Presiden Janji Perubahan

Kuasa Penahanan dan Hak Perlembagaan Jadi Tumpuan Cabaran

Mahkamah Agung Sri Lanka sedang mendengar 26 petisyen yang mencabar Rang Undang-Undang Pencegahan Jenayah Terancang yang dicadangkan, dengan peguam mempertikaikan peruntukan yang menurut mereka membenarkan penahanan selama antara dua bulan hingga setahun atas arahan setiausaha Kementerian Pertahanan. Peguam Negara dijadual membentangkan pendirian kerajaan pada Isnin, 9 November, selepas hujah didengar pada 4 dan 5 November 2026.

Ketua Hakim Negara Preethi Padman Surasena mempengerusikan panel itu bersama Hakim Achala Wengappuli dan Sampath Abeykoon. Antara pihak yang mengemukakan petisyen ialah Persatuan Peguam Sri Lanka, Distilleries Company dan Malinda Seneviratne. Mereka meminta mahkamah mensyaratkan sokongan majoriti dua pertiga di Parlimen serta kelulusan melalui pungutan suara awam bagi rang undang-undang itu dalam bentuk yang dicabar.

Presiden Anura Kumara Dissanayake turut mengumumkan rancangan untuk menggugurkan peruntukan berkaitan tatu dan meminda peruntukan mengenai kesalahan di bawah Ordinan Eksais. Pengumuman itu mengenal pasti dua perkara yang sedia diubah oleh kerajaan, sementara prosiding mahkamah menangani bantahan lebih luas yang melibatkan penahanan, ikat jamin, kuasa kehakiman dan laporan mengenai kes jenayah.

Bagi sesiapa yang ditangkap di bawah undang-undang yang dicadangkan itu, persoalan utama bersifat praktikal: siapa yang akan menentukan sama ada mereka terus ditahan, berapa lama penahanan itu boleh berlangsung dan sejauh mana kuasa hakim untuk campur tangan. Bagi wartawan, satu lagi kebimbangan ialah sama ada sekatan terhadap penerbitan maklumat mengenai jenayah serius boleh menjejaskan liputan prosiding mahkamah.

Apa yang Berlaku di Mahkamah?

Peguam yang mewakili pihak yang mengemukakan petisyen memulakan hujah lisan pada pagi 4 November dan meneruskannya hingga lewat malam. Petisyen itu dibawa semula ke hadapan panel hakim yang sama pada 5 November.

Hakim mengarahkan pihak yang mengemukakan petisyen memfailkan hujahan bertulis yang memperincikan bantahan perlembagaan mereka dan pindaan yang dianggap perlu. Hujahan itu difailkan pada 5 November, memberikan mahkamah pendirian terperinci pihak berkenaan sebelum kerajaan dijadual mengemukakan maklum balas.

Tarikh utama dalam prosiding ini ialah:

• 4 November 2026: Peguam pihak yang mengemukakan petisyen mula membentangkan hujah, dan sesi diteruskan hingga lewat malam.
• 5 November 2026: Mahkamah meneliti semula 26 petisyen itu, manakala pihak yang mengemukakan petisyen memfailkan hujahan bertulis mengenai keperlembagaan dan pindaan yang dicadangkan.
• 9 November 2026: Peguam Negara dijadual membentangkan pendirian kerajaan.

Selain peguam yang membangkitkan peruntukan tertentu, peguam yang hadir bagi pihak yang mengemukakan petisyen termasuk Peguam Diraja Sanjeewa Jayawardena, M.A. Sumanthiran, Ali Sabry dan Naveen Marapana. Peguam Cara Negara Viraj Dayaratne, Timbalan Peguam Negara Kanan Sudarshana de Silva, Timbalan Peguam Negara Sudharshi Herath dan Dr. Avanthi Perera hadir bagi pihak Peguam Negara.

Sejauh Mana Luas Takrif Jenayah Serius?

Peguam Diraja Romesh de Silva, yang hadir bagi pihak pempetisyen Malinda Seneviratne, berhujah bahawa takrif kesalahan serius dalam rang undang-undang itu terlalu luas. Bantahan itu menyentuh asas undang-undang yang dicadangkan: kesalahan yang disyaki apakah yang akan menyebabkan seseorang tertakluk kepadanya.

Takrif undang-undang menentukan bila kuasa tertentu boleh digunakan. Jika undang-undang memberikan kuasa luar biasa kepada penyiasat bagi kesalahan serius, kata-kata yang mentakrifkan kategori itu menentukan lingkungan kes yang membolehkan kuasa tersebut digunakan. Oleh itu, hujah De Silva mengaitkan takrif itu secara langsung dengan peruntukan penahanan yang turut dicabarnya.

Mahkamah diminta meneliti kedua-dua aspek secara bersama: perlakuan yang diliputi rang undang-undang itu dan kuasa yang akan diberikan kepada pihak berkuasa ketika menyiasatnya. Bagi mereka yang disiasat, peruntukan itu akan membentuk proses undang-undang sejak awal, sebelum sebarang keputusan mengenai kesalahan dibuat.

Siapa yang Akan Mengawal Penahanan Berpanjangan?

De Silva membantah peruntukan yang membolehkan setiausaha Kementerian Pertahanan mengarahkan penahanan selama antara dua bulan hingga setahun selepas menerima permintaan daripada Ketua Polis Negara atau Timbalan Ketua Polis Negara. Cabarannya tertumpu pada kuasa yang diberikan kepada seorang pegawai eksekutif untuk terus menahan suspek.

Eksekutif ialah cabang kerajaan yang mentadbir undang-undang dan mengarahkan agensi negara. Mahkamah menjalankan peranan berbeza, termasuk memutuskan pertikaian undang-undang dan menilai asas sah bagi sekatan terhadap kebebasan. Kebimbangan pihak yang mengemukakan petisyen berkaitan pembahagian kuasa antara cabang-cabang itu di bawah rang undang-undang tersebut.

Peguam Diraja Iraj de Silva turut berhujah bahawa peruntukan tertentu akan membolehkan pihak eksekutif menyekat kebebasan diri tanpa campur tangan kehakiman. Hujahnya meletakkan peranan mahkamah di tengah-tengah cabaran perlembagaan itu.

Seseorang yang ditahan untuk siasatan kehilangan kebebasan ketika pihak berkuasa menyiasat kesalahan yang disyaki. Tempoh yang dicadangkan dan dibincangkan di mahkamah boleh mencecah setahun penuh, menjadikan peraturan mengenai kebenaran, semakan dan pembebasan isu utama bagi suspek dan keluarga mereka.

Tahanan Polis, Ikat Jamin dan Peranan Majistret

Peguam Suren Fernando membangkitkan bantahan mengenai penahanan dalam tahanan polis selama 72 jam, sekatan terhadap ikat jamin dan had kuasa majistret. Isu-isu ini berkaitan peringkat awal siasatan serta peluang yang ada kepada individu dalam tahanan untuk memohon pembebasan.

Tempoh 72 jam bersamaan tiga hari. Tempoh itu merujuk kepada tahanan polis, manakala tempoh lebih panjang yang dicabar Romesh de Silva merujuk kepada penahanan yang dibenarkan oleh setiausaha Kementerian Pertahanan. Hujah di mahkamah menyentuh aturan tahanan awal serta kemungkinan sekatan kebebasan yang jauh lebih lama.

Ikat jamin membolehkan seseorang tertuduh berada di luar tahanan sementara kes berjalan, lazimnya tertakluk pada syarat yang bertujuan memastikan kehadiran di mahkamah dan melindungi proses undang-undang. Oleh itu, sekatan terhadap ikat jamin boleh memberi kesan serta-merta terhadap sama ada seseorang terus ditahan sementara menunggu prosiding seterusnya.

Bantahan Fernando mengenai majistret menyentuh kuasa yang tersedia kepada hakim ketika membuat keputusan tersebut. Secara keseluruhan, hujah mengenai tahanan, ikat jamin dan penahanan itu mempersoalkan sejauh mana kawalan mahkamah terhadap seseorang yang terus dikurung.

Mengapa Peguam Bimbang tentang Pelaporan Prosiding Mahkamah

Peguam Diraja Saliya Peiris, yang mewakili Persatuan Peguam Sri Lanka, berhujah bahawa rang undang-undang itu akan memberikan polis kuasa melebihi kuasa badan kehakiman dan membuka peluang untuk disalahgunakan. Beliau turut mencabar sekatan terhadap pendedahan maklumat mengenai jenayah serius.

Peiris memberi amaran bahawa sekatan itu boleh menjejaskan laporan media mengenai prosiding mahkamah. Liputan mahkamah membolehkan orang ramai mengetahui tuduhan yang dibuat, hujah peguam dan keputusan hakim. Oleh itu, sekatan terhadap penerbitan maklumat mengenai sesuatu kesalahan boleh memberi kesan kepada pihak lain selain suspek dan penyiasat.

Bantahan mengenai pelaporan itu membawa satu lagi kepentingan awam ke dalam kes ini: akses kepada maklumat mengenai proses keadilan. Peiris membangkitkan kebimbangan tersebut bersama hujahnya mengenai kuasa polis dan hak asasi yang dilindungi Perlembagaan.

Mengapa Meminta Majoriti Dua Pertiga dan Pungutan Suara?

Pihak yang mengemukakan petisyen berhujah bahawa peruntukan rang undang-undang itu bercanggah dengan Perlembagaan dan perlu mendapat kelulusan majoriti dua pertiga di Parlimen serta kelulusan pengundi melalui pungutan suara awam. Peiris turut berhujah bahawa rang undang-undang itu perlu dibawa kepada pungutan suara kerana kesannya terhadap hak asasi.

Cabaran perlembagaan mempersoalkan sama ada undang-undang yang dicadangkan mematuhi undang-undang tertinggi negara. Persoalan di hadapan Mahkamah Agung ialah syarat undang-undang untuk meluluskan rang undang-undang itu, termasuk sama ada peruntukan yang dicabar memerlukan tahap kelulusan lebih tinggi berbanding undang-undang biasa.

Majoriti dua pertiga memerlukan sokongan lebih luas di Parlimen, manakala pungutan suara akan membawa persoalan itu kepada pengundi. Pihak yang mengemukakan petisyen meminta kedua-dua syarat tersebut. Mahkamah belum membuat keputusan, sementara maklum balas terperinci kerajaan dijadual dibentangkan pada 9 November.

Hujahan bertulis itu turut memperincikan pindaan yang diminta oleh pihak yang mengemukakan petisyen. Ini menjadikan kata-kata bagi kemungkinan perubahan sebahagian daripada prosiding, selain hujah mengenai rang undang-undang seperti yang dibentangkan kepada Parlimen.

Apa yang Dijanjikan Presiden untuk Diubah?

Presiden Dissanayake berkata peruntukan mengenai tatu akan digugurkan dan peruntukan berhubung kesalahan di bawah Ordinan Eksais akan dipinda. Beliau membuat pengumuman itu pada persidangan keagamaan yang menandakan ulang tahun pertama operasi yang dikenali sebagai Ekata Nagitimu – Iwath Wenu, atau Together We Rise.

Ordinan Eksais mengawal perkara termasuk peraturan berkaitan minuman keras dan kesalahan berkaitan. Pengumuman presiden meletakkan kesalahan tersebut antara perkara yang sedang dikaji semula dalam undang-undang jenayah terancang yang dicadangkan. Distilleries Company ialah antara pempetisyen yang mencabar rang undang-undang itu.

Pengumuman presiden dan hujahan undang-undang menyentuh bahagian berlainan dalam undang-undang yang dicadangkan itu. Pengguguran peruntukan mengenai tatu akan mengubah satu aspek skopnya. Hujah peguam turut menuntut perubahan berkaitan takrif kesalahan serius, penahanan, ikat jamin, kuasa kehakiman dan penerbitan maklumat.

Kehadiran Peguam Negara yang dijadualkan ialah peluang seterusnya yang dinyatakan untuk kerajaan menjelaskan pendiriannya di mahkamah. Maklum balas itu akan menyusuli hujah lisan pihak yang mengemukakan petisyen serta cadangan pindaan secara bertulis.

Perkara Utama

• Mahkamah Agung Sri Lanka sedang meneliti 26 petisyen terhadap Rang Undang-Undang Pencegahan Jenayah Terancang yang dicadangkan.
• Cabaran itu berkaitan takrif kesalahan serius, kuasa penahanan, ikat jamin, kuasa kehakiman dan sekatan yang menjejaskan laporan prosiding mahkamah.
• Peguam membantah penahanan selama antara dua bulan hingga setahun yang dibenarkan oleh setiausaha Kementerian Pertahanan atas permintaan pegawai kanan polis.
• Pihak yang mengemukakan petisyen meminta sokongan majoriti dua pertiga di Parlimen dan kelulusan melalui pungutan suara awam.
• Presiden Dissanayake mengumumkan pengguguran peruntukan mengenai tatu dan pindaan berkaitan kesalahan di bawah Ordinan Eksais.
• Peguam Negara dijadual membentangkan pendirian kerajaan pada 9 November 2026.