Jepun Disaran Perkukuh Pakatan Ketika Perselisihan dengan China Hampir Setahun

Pertikaian Taiwan menyorot pakatan dan batas undang-undang Jepun

Jepun menghampiri ulang tahun pertama kenyataan Perdana Menteri Sanae Takaichi pada 7 November 2025 mengenai konflik Taiwan, ketika dialog politik dengan China masih tegang, perniagaan berdepan tekanan ekonomi dan tiada pertemuan yang disahkan antara pemimpin kedua-dua negara. Peluang seterusnya mungkin pada sidang Kemuncak Kerjasama Ekonomi Asia-Pasifik di Shenzhen pada 18 dan 19 November 2026.

Pertikaian itu berpusat pada sama ada serangan atau sekatan tentera laut China terhadap Taiwan boleh mengancam kelangsungan Jepun dan membolehkan Pasukan Pertahanan Diri Jepun bertindak bersama Amerika Syarikat. Beijing menuntut Takaichi menarik balik kenyataannya. Katsuya Yamamoto, felo penyelidik kanan di Yayasan Keamanan Sasakawa, berpendapat Jepun sebaliknya harus memperkukuh hubungan dengan Washington dan negara lain yang berkongsi nilai dengannya.

Keputusan kerajaan yang diterima pakai lebih sedekad sebelum pertikaian itu membantu menjelaskan kepentingan undang-undangnya. Keputusan keselamatan Julai 2014 oleh Majlis Keselamatan Negara dan Kabinet, yang diterbitkan semula oleh Kementerian Pertahanan Jepun, menetapkan keadaan terhad apabila serangan terhadap negara yang mempunyai hubungan rapat boleh membenarkan Jepun menggunakan kekuatan. Keputusan itu turut menyatakan bahawa kelulusan Parlimen perlu diperoleh, pada prinsipnya sebelum pengerahan dibuat.

Jepun kini berdepan dua tugas yang saling berkaitan: menjelaskan batas tersebut kepada negara lain dan menunjukkan kepada rakyatnya sendiri bagaimana keputusan pertahanan dibuat. Sementara itu, hubungan komersial yang berterusan dan kegiatan membersihkan tanah perkuburan yang melibatkan kira-kira 150 orang di Nagasaki menunjukkan hubungan antara perniagaan dan rakyat biasa masih aktif meskipun pertikaian diplomatik berlarutan.

Apa yang dikatakan Takaichi dan sebab China membantah

Takaichi memberitahu jawatankuasa Dewan Perwakilan pada 7 November tahun lalu bahawa keadaan darurat Taiwan yang melibatkan kapal perang atau kekuatan bersenjata lain boleh menjadi "situasi yang mengancam kelangsungan Jepun". Frasa itu mempunyai kedudukan khusus dalam undang-undang keselamatan Jepun: ia menggambarkan ancaman serius terhadap Jepun yang berpunca daripada serangan terhadap negara yang mempunyai hubungan rapat dengannya.

Pemimpin Jepun sebelum ini lazimnya tidak menyatakan dengan jelas kemungkinan tindak balas mereka terhadap konflik Taiwan. Takaichi mengaitkan kedua-duanya secara lebih terang-terangan, kemudian mengulangi pendiriannya beberapa hari kemudian sambil menolak kritikan Beijing bahawa beliau mencampuri urusan dalaman China.

China menuntut Taiwan, sebuah demokrasi yang mentadbir sendiri, sebagai wilayahnya dan berkata negara itu mungkin menggunakan kekuatan untuk membawa pulau itu di bawah kawalannya. Beijing menganggap Taiwan sebagai kepentingan negara teras dan menggambarkan kenyataan Takaichi sebagai ancaman campur tangan Jepun. Kritikan itu juga membangkitkan fahaman ketenteraan Jepun semasa perang, dengan menyifatkan pembinaan pertahanan semasa sebagai kebangkitan semula masa silam tersebut.

Kedudukan Jepun yang berhampiran menjadikan pertikaian itu isu keselamatan yang nyata. Sebahagian kawasan Prefektur Okinawa terletak kira-kira 100 kilometer dari Taiwan. Bekas Perdana Menteri Shinzo Abe juga mengaitkan keselamatan kedua-dua negara pada 2021, dengan menyifatkan krisis Taiwan sebagai keadaan darurat bagi Jepun. Kenyataan Takaichi membawa kaitan itu secara langsung ke dalam perbahasan Parlimen mengenai syarat penggunaan kekuatan.

Tiga syarat mengawal penggunaan kekuatan oleh Jepun

Keputusan 1 Julai 2014 menjelaskan tafsiran kerajaan terhadap Perkara 9 Perlembagaan Jepun, yang mengehadkan penggunaan kekuatan. Keputusan itu menyatakan Jepun boleh mengambil langkah minimum yang diperlukan untuk mempertahankan kelangsungannya dan melindungi rakyatnya, termasuk dalam keadaan terhad apabila negara lain diserang.

Pertahanan diri kolektif bermaksud membantu mempertahankan negara lain walaupun wilayah sendiri tidak diserang. Tafsiran Jepun mengaitkan tindakan itu dengan perlindungan terhadap Jepun sendiri. Keputusan tersebut menetapkan tiga syarat utama:

• Serangan bersenjata terhadap Jepun, atau negara yang mempunyai hubungan rapat dengannya, mesti mengancam kelangsungan Jepun dan mewujudkan bahaya nyata kepada hak asasi rakyatnya.
• Tiada cara lain yang sesuai untuk menghapuskan bahaya dan melindungi Jepun.
• Sebarang penggunaan kekuatan mesti dihadkan kepada tahap minimum yang diperlukan.

Undang-undang keselamatan 2015, yang berkuat kuasa pada 2016, menjadikan rangka kerja yang disemak itu sebagai undang-undang. Pakej perundangan tersebut merangkumi Undang-undang Sokongan Keamanan Antarabangsa yang baharu serta pindaan kepada 10 undang-undang sedia ada, termasuk Akta Pasukan Pertahanan Diri.

Oleh itu, keputusan ketika darurat Taiwan akan melibatkan penilaian terhadap serangan sebenar, bahayanya kepada Jepun dan pilihan lain yang tersedia. Rangka kerja kerajaan itu turut meletakkan tanggungjawab pada Kabinet dan menghendaki kawalan demokratik melalui Diet, iaitu Parlimen Jepun.

Misi sokongan mempunyai peraturan berbeza daripada pertempuran

Rangka kerja keselamatan Jepun menyediakan beberapa kemungkinan tindak balas terhadap krisis, bergantung pada tahap keseriusannya. Membekalkan atau mengangkut barangan untuk pasukan asing, melindungi peralatan dan menggunakan kekuatan untuk mempertahankan Jepun melibatkan kebenaran undang-undang yang berbeza.

Keputusan 2014 mencadangkan penyelarasan lebih rapat antara polis, Pengawal Pantai Jepun dan Pasukan Pertahanan Diri bagi kejadian yang belum mencapai tahap serangan bersenjata. Keputusan itu menyeru perkongsian maklumat, latihan dan prosedur yang lebih pantas apabila polis tidak dapat bertindak segera, termasuk di sekitar pulau terpencil.

Perlindungan terhadap peralatan tentera Amerika Syarikat ditetapkan secara terhad. Keputusan itu mencadangkan kebenaran penggunaan senjata yang sangat terbatas apabila unit AS bekerjasama dengan pasukan Jepun dalam kegiatan yang menyumbang kepada pertahanan Jepun, termasuk latihan bersama, serta apabila Washington meminta atau bersetuju dengan perlindungan tersebut.

Bagi bantuan logistik, keputusan itu menetapkan bahawa anggota Jepun perlu beroperasi jauh dari kawasan pertempuran sebenar dan menggantung atau menghentikan bantuan jika pertempuran sampai ke lokasi mereka. Kerjasama keamanan antarabangsa dan kegiatan menyelamat juga tertakluk pada syarat, termasuk persetujuan pihak berkuasa yang mengawal kawasan berkenaan. Kategori ini penting kerana pilihan misi kerajaan menentukan tindakan yang dibenarkan kepada anggota dan perlindungan yang terpakai.

Sebab Yamamoto mengutamakan perkongsian yang lebih kukuh

Yamamoto berpendapat kenyataan Takaichi menggambarkan kemungkinan undang-undang yang sedia ada, bukannya kuasa baharu. Katanya, Beijing memutarbelitkannya sebagai cadangan bahawa Jepun akan memulakan penggunaan kekuatan dalam keadaan darurat Taiwan.

Pengkaji Yayasan Keamanan Sasakawa itu menjelaskan tafsirannya terhadap kenyataan perdana menteri:

Dari segi kandungan kenyataan Cik Takaichi sendiri, sama sekali tiada perkara baharu yang dikatakan,

Yamamoto menentang penarikan balik kenyataan itu kerana menganggapnya tepat dan tidak melihat sebarang jaminan bahawa penarikannya akan memperbaiki hubungan. Beliau juga berpendapat pendekatan China yang lebih luas terhadap Jepun telah bermula sebelum kenyataan Takaichi, menjadikan pemulihan diplomatik dalam masa terdekat tidak mungkin berlaku.

Beliau mencadangkan Jepun meningkatkan pengaruhnya melalui kerjasama dengan Amerika Syarikat dan negara lain yang berkongsi nilai serupa. Menjelaskan sebab beliau menganggap perkongsian itu perlu, Yamamoto berkata:

Jika Jepun mahu suaranya didengari China, atau mahu China benar-benar memberikan perhatian dan berunding dengan baik, malangnya Jepun tidak mampu mencapainya sendirian,

Stephen R. Nagy, profesor di Universiti Kristian Antarabangsa dan felo kanan di Institut Macdonald-Laurier, turut berpendapat Jepun harus mengekalkan haknya untuk bercakap terus terang mengenai Taiwan. Beliau menghuraikan pendekatan Jepun terhadap China melalui tiga unsur: hubungan berterusan, daya tahan ekonomi dan pencegahan. Secara ringkasnya, ini bermaksud mengekalkan komunikasi terbuka, mengurangkan pendedahan kepada gangguan ekonomi dan mengekalkan kekuatan pertahanan yang mencukupi untuk mencegah serangan.

Hubungan perdagangan berterusan ketika pemimpin masih berjauhan

Bekas Menteri Luar Takeshi Iwaya melawat Beijing pada akhir September sebagai ketua Persatuan Jepun bagi Promosi Perdagangan Antarabangsa. Beliau bertemu diplomat tertinggi China, Wang Yi, dan Naib Perdana Menteri He Lifeng, sekali gus menyediakan saluran hubungan meskipun kebuntuan politik berterusan.

Perdagangan dua hala masih berlangsung dan pertukaran antara golongan peniaga pulih sebahagiannya. Namun, pegawai Kementerian Luar Jepun meragui hubungan tersebut akan segera memulihkan dialog politik selagi kerajaan Presiden Xi Jinping terus menuntut penarikan balik kenyataan itu.

Takaichi berulang kali berkata beliau terbuka kepada dialog dengan China. Tarikh utama yang menghubungkan rangka kerja undang-undang, pertikaian dan peluang diplomatik seterusnya ialah:

• 1 Julai 2014: Majlis Keselamatan Negara dan Kabinet Jepun meluluskan keputusan yang menetapkan tafsiran pertahanan diri kolektif secara terhad.
• 2015 dan 2016: Undang-undang keselamatan digubal dan kemudian berkuat kuasa.
• 7 November 2025: Takaichi menjelaskan keadaan apabila darurat Taiwan boleh mengancam kelangsungan Jepun.
• Akhir September 2026: Iwaya bertemu pegawai kanan China di Beijing.
• 18 dan 19 November 2026: Perhimpunan APEC di Shenzhen menawarkan kemungkinan peluang pertemuan antara Takaichi dengan Xi.

Pertemuan antara kedua-dua pemimpin itu belum disahkan. Isu diplomatik segera ialah sama ada mereka boleh mewujudkan saluran untuk membincangkan perbezaan pendapat ketika Beijing mengekalkan tuntutannya dan Tokyo berpegang pada pendiriannya.

Tekanan ekonomi menjejaskan kilang dan industri hiburan

Tindak balas China termasuk sekatan eksport nadir bumi yang digunakan dalam pembuatan produk canggih. Bagi syarikat Jepun, akses kepada bahan ini mempengaruhi perancangan pengeluaran dan kebolehpercayaan rangkaian bekalan. Pelancongan dan hiburan turut terjejas akibat kemerosotan hubungan.

Nagy merujuk Tinjauan Institut Geoekonomi terhadap 100 Syarikat Jepun mengenai Keselamatan Ekonomi sebagai bukti bahawa perniagaan sedang menilai semula tahap pendedahan mereka. Katanya, sebahagian besar syarikat utama yang ditinjau mengutamakan perubahan pada rangkaian bekalan dan mempelbagaikan operasi ke Asia Tenggara, India dan Amerika Utara.

Pelbagaian bermaksud mengatur lebih daripada satu sumber bekalan atau lokasi pengeluaran. Syarikat boleh terus berkhidmat kepada pelanggan di China sambil membangunkan pilihan lain di tempat lain, sekali gus memberikan lebih banyak pilihan jika eksport disekat atau pengangkutan terganggu.

Perniagaan kebudayaan turut berdepan tekanan. Sanrio memohon maaf dan menarik diri daripada kerjasama promosi yang melibatkan drama perisik televisyen Jepun VIVANT selepas dikritik di China berhubung gambaran kegiatan pengintipan China dalam rancangan itu. Peristiwa tersebut menunjukkan bagaimana pertikaian politik boleh menjejaskan perkongsian komersial yang jauh daripada perbahasan Parlimen tentang undang-undang pertahanan.

Di Nagasaki, jumlah pengunjung dari China telah berkurangan. Bagi perniagaan yang berkhidmat kepada pengunjung tersebut, pertikaian diplomatik itu juga melibatkan pelanggan dan pendapatan. Pertukaran komersial yang berterusan tetap bernilai dari segi praktikal meskipun rundingan di peringkat politik tertinggi masih sukar.

Perbelanjaan pertahanan menimbulkan penelitian terhadap ketelusan

Perbelanjaan ketenteraan Jepun pada 2025 dianggarkan oleh Institut Penyelidikan Keamanan Antarabangsa Stockholm sebanyak $62.2 bilion, atau 1.4% daripada keluaran dalam negara kasar, sekali gus meletakkannya di tangga ke-10 dunia. Anggaran sama meletakkan perbelanjaan China pada $336 bilion dan Amerika Syarikat pada $954 bilion. Angka China kira-kira 5.4 kali ganda perbelanjaan Jepun.

Satu lagi gambaran tentang peluasan pertahanan Jepun menyatakan perbelanjaan itu sebanyak 2% daripada KDNK, sedangkan anggaran SIPRI memberikan angka 1.4% bagi 2025; masa dan asas pengiraan bagi angka 2% itu tidak dinyatakan. Jepun juga telah memperoleh peluru berpandu yang mampu menyerang sasaran dari jarak jauh, perubahan yang menjadikan penjelasan tentang tujuan penggunaannya amat relevan kepada negara jiran dan pengundi Jepun.

Tomoko Ako, profesor Universiti Tokyo, berpendapat Jepun harus menjelaskan bagaimana dasar pertahanannya mencerminkan pengajaran daripada sejarah dan komitmen untuk mencegah perang. Beliau berkata:

Jepun perlu menyatakan bahawa kita tidak mengabaikan sejarah, sebaliknya memikirkan cara mencegah perang dengan menumpukan perhatian pada pertahanan dan bukannya kegiatan ketenteraan,

Ako bimbang pemimpin mungkin kelihatan mengenakan rancangan pertahanan tanpa persetujuan atau perbahasan awam yang mencukupi. Hujahnya meletakkan kawalan awam, iaitu kuasa yang dilaksanakan oleh pemimpin terpilih dan bukannya pihak tentera, seiring dengan ketelusan mengenai skala dan tujuan perbelanjaan ketenteraan.

Keputusan 2014 memberikan komitmen nyata untuk perbincangan tersebut. Keputusan itu menegaskan semula dasar pertahanan eksklusif, tiga prinsip bukan nuklear dan penyelesaian pertikaian secara aman melalui diplomasi dan undang-undang antarabangsa. Ia juga menyeru kerjasama yang lebih erat dengan Amerika Syarikat dan rakan lain. Penjelasan tentang bagaimana perbelanjaan dan pengerahan semasa selaras dengan komitmen tersebut dapat menangani penelitian dalam negara serta kritikan dari luar negara.

Penduduk Nagasaki terus memelihara hubungan setempat

Kira-kira 150 penduduk, anggota masyarakat Cina dan kakitangan Konsulat China menyertai kegiatan membersihkan Tanah Perkuburan Antarabangsa Inasa Goshinji di Nagasaki. Para peserta menghabiskan kira-kira dua jam memotong rumput dan mengumpulkan daun gugur di tapak yang dibuka sebagai tanah perkuburan Cina pada 1602 dan merupakan tanah perkuburan antarabangsa tertua di Prefektur Nagasaki.

Majlis Persahabatan Jepun-China Prefektur Nagasaki memulakan kegiatan itu pada 1974, dua tahun selepas Jepun dan China menormalkan hubungan diplomatik. Penganjur menyifatkan perhimpunan tahun ini sebagai kegiatan pembersihan yang ke-53. Acara itu dibatalkan pada 2020 semasa pandemik COVID-19.

Konsul Jeneral China Chen Yong tidak hadir kerana urusan rasmi. Naib Konsul Liu Jiyu hadir bersama kakitangan konsulat yang lain. Liu menekankan sejarah panjang Nagasaki sebagai tempat pertukaran dengan China dan nilai mewariskan persahabatan itu kepada generasi seterusnya.

Yuko Okubo, pengarah Persatuan Persahabatan Pertukaran Asia yang bukan berasaskan keuntungan, berkata beliau menyertai kegiatan itu dengan harapan Jepun dan China akan terus mempunyai hubungan yang baik. Seorang peserta yang berasal dari Fujian menggambarkan usaha bekerja bersama sebagai cara asas untuk mengekalkan hubungan sesama manusia apabila individu tidak dapat berbuat banyak tentang perselisihan politik.

Perhimpunan di Nagasaki membawa pilihan yang dihadapi Jepun ke peringkat setempat. Kerjasama pakatan menangani isu keselamatan, perbahasan awam memberikan rakyat suara dalam dasar pertahanan dan pertukaran peribadi yang berterusan memelihara hubungan merentasi jurang diplomatik. Setiap satunya memainkan peranan berbeza dalam pertikaian yang berlarutan hampir setahun.

Perkara Utama

• Kenyataan Takaichi mengenai Taiwan pada 7 November 2025 kekal sebagai inti pertikaian diplomatik dengan China.
• Rangka kerja undang-undang Jepun membenarkan penggunaan kekuatan secara terhad hanya apabila syarat yang berkaitan dengan perlindungan kelangsungan Jepun dan rakyatnya dipenuhi.
• Yamamoto menyokong perkongsian lebih kukuh dengan Amerika Syarikat dan negara lain, bukannya penarikan balik kenyataan itu.
• Hubungan perdagangan dan perniagaan berterusan, sementara sekatan nadir bumi dan kemerosotan pelancongan menjejaskan hubungan ekonomi.
• Pertemuan Takaichi dengan Xi pada perhimpunan APEC di Shenzhen pada 18 dan 19 November masih belum disahkan.
• Kira-kira 150 orang menyertai kegiatan membersihkan tanah perkuburan di Nagasaki, mengekalkan tradisi pertukaran setempat.