Iran kecualikan India, China, Iraq dan Qatar daripada sekatan Hormuz, namun sesetengah kapal masih perlu membayar fi

Empat negara dibenarkan melalui selat dengan syarat berbeza

Iran mengecualikan kapal dagang dari India, China, Iraq dan Qatar daripada sekatan transit di Selat Hormuz, kata seorang ahli parlimen kanan Iran pada 3 November 2026, namun fi transit masih dikenakan ke atas kapal India dan China. Kapal Qatar boleh melalui selat itu tanpa membayar caj.

Hayat-Moghaddam, timbalan pengerusi Jawatankuasa Keselamatan Negara dan Dasar Luar Parlimen Iran, mengaitkan aturan itu dengan kepentingan khusus Iran: mendapatkan ubat-ubatan dari India dan memperoleh sokongan politik daripada China. Pengumumannya dibuat lebih lapan bulan selepas konflik yang melibatkan Iran, Amerika Syarikat dan Israel mula mengganggu laluan perairan itu.

Selat itu terletak antara Iran dengan Oman dan menghubungkan Teluk Parsi dengan Teluk Oman serta Laut Arab. Bagi India, laluan itu kini digunakan untuk mengangkut kira-kira 30% import minyak mentah negara itu, selain bahagian yang jauh lebih besar daripada gas memasak yang diimport.

Hayat-Moghaddam menjelaskan pengecualian itu dan mendakwa tentera Amerika turut membenarkan kapal dari empat negara berkenaan melaluinya:

Buat masa ini, kami mengecualikan India, China, Iraq dan Qatar daripada sekatan transit di Selat Hormuz. Kapal dari negara-negara ini boleh lalu dengan bebas, dan pihak Amerika juga tidak memintasnya.

Dakwaan mengenai tindakan Amerika itu belum mendapat pengesahan bebas serta-merta. Washington belum mengeluarkan maklum balas berasingan yang disahkan berhubung pengumuman terbaharu itu, manakala pihak berkuasa India belum memberikan penjelasan serta-merta tentang cara kapal mereka akan menggunakan aturan tersebut.

Bagi syarikat perkapalan, syarat praktikal itu melibatkan beberapa keputusan berasingan: kebenaran untuk belayar, maklumat yang diperlukan bagi pelepasan, sebarang caj transit dan syarat keselamatan di sepanjang laluan. Iran menawarkan akses kepada negara terpilih sambil terus menyekat trafik komersial lain.

Ubat-ubatan dan sokongan politik mendorong pengecualian

Pengecualian untuk India bertujuan membantu Iran mengimport produk farmaseutikal dan ubat-ubatan, menurut Hayat-Moghaddam. Aturan itu memberi Tehran alasan untuk mengekalkan hubungan perkapalan dengan India walaupun akses bagi negara lain dihadkan.

Pengecualian China pula mempunyai tujuan berbeza. Ahli parlimen itu berkata Iran mahukan sokongan politik Beijing ketika berdepan Washington. Oleh itu, akses ke laluan perairan yang sama digunakan untuk menyokong perdagangan penting serta hubungan diplomatik.

Hayat-Moghaddam menjelaskan bahawa Iran telah merundingkan layanan berbeza mengikut kepentingannya:

Kami menjalankan urusan perniagaan, dan setiap pengecualian ini mempunyai sebab tersendiri.

Qatar menerima konsesi kewangan yang paling jelas: kapalnya boleh melalui selat tanpa membayar tol. Iraq turut disenaraikan antara empat negara yang dikecualikan, namun ahli parlimen itu tidak menjelaskan aturan bagi negara tersebut dengan perincian yang setara. Pengumuman itu menetapkan syarat berasingan bagi setiap rakan, bukannya membuka semula selat itu secara umum.

Kebenaran masih melibatkan fi dan pelepasan

Kapal India dan China masih tertakluk pada fi transit Iran. Fi transit ialah caj yang dikenakan untuk melalui sesuatu laluan, berasingan daripada harga kargo atau kos mengendalikan kapal.

Kesatuan Eropah berkata pada Jun bahawa Tentera Laut Kor Pengawal Revolusi Islam Iran mengendalikan sistem laluan yang mewajibkan kapal mengemukakan maklumat pengenalan, kargo dan destinasi. Maklumat itu membolehkan pihak berkuasa Iran menilai kapal yang memohon untuk menyeberangi selat.

Oleh itu, pengendali perkapalan berdepan keperluan kewangan dan pentadbiran. Kapal yang membawa bekalan tenaga mungkin perlu menyerahkan dokumen dan mendapatkan pelepasan, sementara pengendalinya turut mengatur sebarang bayaran yang diwajibkan.

Beberapa butiran operasi masih belum dinyatakan: jumlah fi, cara kutipannya, sama ada kapal Iraq perlu membayar, dan cara Iran menentukan sesebuah kapal sebagai milik negara yang dikecualikan. Iran juga belum menerbitkan senarai lengkap dan terkini negara yang dilarang melalui selat itu. Sekatan terdahulu menyasarkan kapal yang dikaitkan dengan Amerika Syarikat dan Israel.

India mengurangkan kebergantungan pada minyak melalui selat itu

India mengimport hampir 90% daripada minyak mentah yang diperlukannya. Minyak mentah ialah bahan asas yang diproses oleh kilang penapisan menjadi petrol, diesel dan bahan api lain, menjadikan penghantaran yang boleh diharap penting bagi pengangkutan, industri dan urusan harian.

Kira-kira 30% daripada import minyak mentah India kini melalui Hormuz, berbanding sekitar 70% sebelum konflik itu mendorong perubahan dalam pembelian. Itu merupakan penurunan sebanyak 40 mata peratusan, atau kira-kira 57% berbanding bahagian sebelumnya.

India meningkatkan pembelian dari Rusia, Amerika Syarikat, Afrika Barat dan Fujairah di Emiriah Arab Bersatu. Fujairah menghadap Teluk Oman, di luar Selat Hormuz, sekali gus memberi pembeli akses kepada penghantaran yang boleh mengelakkan laluan tersebut.

Peralihan itu mengubah tahap pendedahan India kepada gangguan, tetapi tidak menghapuskan keperluannya terhadap minyak import. Dengan bahagian semasa, kira-kira tiga daripada setiap 10 tong minyak import masih melalui Hormuz. Akses keutamaan boleh membantu mengekalkan penghantaran itu, sementara caj transit kekal sebahagian daripada kos perkapalan.

Peralihan India kepada pembekal lain turut bersilang dengan dasar sekatan Amerika. Pada 16 Oktober, Presiden Donald Trump menangguhkan sekatan tenaga terhadap Rusia yang mengancam tarif sehingga 100% ke atas barangan dari pembeli utama minyak dan gas Rusia, termasuk India dan China. Penggantungan itu meredakan ancaman perdagangan ketika India semakin bergantung pada bekalan minyak mentah alternatif.

Gas memasak masih sangat bergantung pada Hormuz

Kebergantungan India lebih tinggi bagi gas petroleum cecair, atau LPG, berbanding minyak mentah. Kira-kira 90% import LPG negara itu melalui Hormuz. LPG digunakan secara meluas sebagai bahan api memasak, maka gangguan kepada penghantaran ini memberi kesan kepada aspek kehidupan harian yang berbeza daripada gangguan bekalan minyak mentah.

Gas asli cecair, atau LNG, ialah satu lagi kargo penting. Gas asli disejukkan sehingga menjadi cecair supaya kapal boleh mengangkutnya dalam kuantiti yang besar. Lebih 50% import LNG India dari Qatar dan UAE melalui selat itu.

Angka-angka itu merujuk kepada aliran bekalan yang berbeza: peratusan LPG berkaitan gas memasak yang diimport India, manakala angka LNG merujuk kepada import dari Qatar dan UAE. Secara keseluruhan, angka itu menunjukkan mengapa pengurangan bahagian minyak mentah sahaja tidak menghapuskan kebergantungan besar pada Hormuz.

Import baja juga menggunakan laluan itu, sekali gus mengaitkan akses perkapalan dengan bekalan yang diperlukan oleh petani. Bagi pembeli India, pengecualian itu penting untuk beberapa jenis produk, daripada bahan api dapur hingga bahan yang menyokong pengeluaran makanan.

Akses Iran dan peraturan Amerika kekal berasingan

Amerika Syarikat menentang caj transit Iran. Jabatan Perbendaharaan negara itu menyatakan bahawa individu dan perniagaan Amerika tidak boleh membayar pihak berkuasa Iran untuk laluan selamat melalui Hormuz. Oleh itu, syarikat yang mempunyai kepentingan Amerika berdepan sekatan pembayaran di samping tuntutan fi transit Iran.

Washington juga mengenakan sekatan terhadap pelabuhan Iran. Dasar yang dinyatakannya membezakan kapal yang memasuki pelabuhan tersebut daripada kapal yang menuju ke destinasi lain. Maka, destinasi kapal penting, selain negara yang dikaitkan dengannya.

Kenyataan Hayat-Moghaddam mengemukakan pandangan Iran tentang pelaksanaan empat pengecualian itu. Syarikat perkapalan masih perlu mengambil kira peraturan pihak berkuasa yang terlibat dalam pelayaran mereka, termasuk sekatan berkaitan pembayaran dan persinggahan di pelabuhan Iran.

India berulang kali menyeru agar bekalan tenaga tidak dihalang dan kebebasan pelayaran di laluan perairan antarabangsa dihormati. Aturan terbaharu itu memberi pilihan laluan kepada kapal terpilih, sementara Iran terus mengawal akses melalui kebenaran individu.

Lapan bulan gangguan mendahului pengumuman

Pengecualian pada November itu menyusuli konflik yang berulang kali mengganggu perkapalan dan diplomasi. Gencatan senjata pada April diikuti pertempuran baharu pada Julai, menyebabkan kapal dagang beroperasi dalam keadaan sekatan berterusan.

Tarikh-tarikh utama menunjukkan perkembangan krisis itu:

• 28 Februari 2026: Amerika Syarikat dan Israel melancarkan serangan ke atas Iran, memulakan konflik semasa.
• 2 Mac: Iran mengumumkan penutupan Selat Hormuz dan trafik komersial merosot dengan mendadak.
• April: Gencatan senjata dicapai.
• Jun: Kesatuan Eropah menjelaskan keperluan Iran berhubung maklumat pengenalan kapal, kargo dan destinasi.
• Julai: Pertempuran kembali meletus selepas usaha diplomatik gagal mencapai penyelesaian berkekalan.
• 3 November: Hayat-Moghaddam mengumumkan pengecualian bagi India, China, Iraq dan Qatar.

Sesetengah kapal terus menyeberang melalui aturan khas, namun pergerakan komersial biasa belum disambung semula sehingga 4 November. Empat pengecualian itu memperluas akses yang dinyatakan untuk rakan terpilih dalam sistem yang masih terhad itu.

Pelaut terus berdepan ancaman keselamatan

Pertubuhan Maritim Antarabangsa merekodkan sekurang-kurangnya 70 serangan terhadap kapal dagang antara permulaan konflik pada Februari hingga Ogos. Serangan itu mengorbankan 19 pelaut, sekali gus menunjukkan kesan kemanusiaan akibat gangguan terhadap perdagangan minyak, gas dan barangan lain.

Dua puluh empat warga India terbunuh dalam konflik yang lebih luas itu, termasuk 15 pelaut. Jumlah 15 orang itu membentuk hampir dua pertiga daripada korban warga India. Angka itu merangkumi kematian warga India dalam konflik berkenaan, manakala jumlah IMO merujuk kepada pelaut yang terbunuh dalam serangan terhadap kapal dagang sepanjang tempoh pelaporan yang dinyatakannya.

Bagi kru kapal, kebenaran untuk menyeberang datang bersama bahaya mengemudi kawasan konflik aktif. Pengendali kapal perlu mempertimbangkan pergerakan kapal, perlindungan insurans dan keselamatan kru ketika menentukan sama ada dan bila kapal patut belayar.

Hormuz membawa hampir satu perempat daripada bekalan minyak global yang diangkut melalui laut, termasuk penghantaran dari negara pengeluar Asia Barat. Gangguan di sana boleh menjejaskan pembeli jauh di luar empat negara yang dikecualikan dengan mengganggu penghantaran dan menyukarkan jadual perkapalan.

Pengumuman Iran menawarkan laluan melalui sekatan kepada rakan dagang terpilih. Manfaat sebenarnya bergantung pada kejayaan kapal mendapatkan pelepasan, mematuhi peraturan pembayaran yang berkenaan dan menyelesaikan pelayaran dengan selamat.

Perkara Utama

• Iran berkata kapal dari India, China, Iraq dan Qatar dikecualikan daripada sekatan transit di Hormuz.
• Kapal India dan China masih dikenakan fi transit; kapal Qatar boleh melalui selat tanpa caj.
• Iran mengaitkan pengecualian India dengan import ubat-ubatan dan pengecualian China dengan sokongan politik.
• Prosedur pelepasan Iran mewajibkan maklumat kapal, kargo dan destinasi.
• Hormuz membawa kira-kira 30% import minyak mentah India dan 90% import LPG negara itu.
• IMO merekodkan sekurang-kurangnya 70 serangan terhadap kapal dagang dan 19 kematian pelaut dari Februari hingga Ogos.