Indonesia Sasar Kedudukan Teratas Dunia dalam Geoterma Menjelang 2030, PGE Rancang Perluas Kapasiti

Pengembangan 5.2 GW menguji cita-cita Indonesia

Indonesia berusaha mencapai kapasiti terpasang kuasa geoterma terbesar di dunia menjelang 2030, dengan rancangan pengembangan negara meliputi 5.2 gigawatt dan sebuah pengeluar utama menyasarkan lebih daripada dua kali ganda kapasiti penjanaannya sendiri menjelang 2034. Cabarannya ialah menukar haba bawah tanah kepada loji janakuasa yang beroperasi dengan cukup pantas untuk mengatasi Amerika Syarikat.

Ahmad Yani, pengarah utama PT Pertamina Geothermal Energy (PGE), menggariskan sumbangan syarikat itu dalam taklimat media di Jakarta pada 4 November 2026. PGE merancang meningkatkan kapasiti terpasang daripada 727 megawatt kepada 1 gigawatt pada 2028, kemudian kepada 1.8 gigawatt pada 2034, sambil mendesak perubahan harga elektrik supaya pelaburan lebih mudah dijangka.

Indonesia menduduki tempat kedua di belakang Amerika Syarikat dalam pengeluaran geoterma pada 2025, menurut Ahmad. Perbandingan angka kerajaan tertumpu pada kapasiti terpasang: jumlah kuasa yang boleh dibekalkan oleh penjana pada waktu tertentu. Pengeluaran elektrik pula mengukur jumlah tenaga yang benar-benar dibekalkan oleh penjana dari semasa ke semasa.

Angka operasi terkini PGE menunjukkan pertumbuhan dari segi ukuran kedua itu. Ahmad berkata kemudahan di kawasan yang dikendalikan secara langsung oleh syarikat tersebut menjana 4,114 gigawatt jam dari Januari hingga September 2026, rekod syarikat dan peningkatan 9.79% berbanding tempoh sama setahun sebelumnya.

Pengembangan ini berlaku ketika Indonesia memperingati 100 tahun sejak penerokaan geoterma bermula di Kamojang, Jawa Barat, pada 1926. Ahmad melihat ulang tahun itu sebagai peluang untuk menjadikan sumber negara yang besar sebagai asas kepimpinan antarabangsa. Pencapaian cita-cita itu bergantung pada hasil penggerudian, pembinaan, perjanjian pembelian elektrik dan penerimaan masyarakat di sekitar tapak projek.

Sejauh mana Indonesia menghampiri kedudukan mengatasi Amerika Syarikat?

Eniya Listiani Dewi, ketua pengarah Tenaga Baharu, Tenaga Boleh Baharu dan Pemuliharaan Tenaga di Kementerian Tenaga dan Sumber Mineral, meletakkan kapasiti terpasang geoterma Indonesia pada 2.68 GW pada akhir 2024, berbanding 3.6 GW di Amerika Syarikat. Satu lagi angka kementerian yang dipetik pada Jun 2025 meletakkan jumlah Indonesia pada 2,638.8 MW, atau kira-kira 2.64 GW.

Berdasarkan angka Eniya, Indonesia berdepan jurang 920 MW. Beliau mencadangkan penambahan 1.1 GW dalam tempoh lima tahun, yang akan meningkatkan kapasiti negara kepada kira-kira 3.78 GW, melepasi angka AS yang disebutnya. Kedudukan akhirnya juga bergantung pada jumlah kapasiti yang ditambah atau ditamatkan operasinya oleh Amerika Syarikat dalam tempoh itu.

Eniya mengaitkan keyakinannya sebahagiannya dengan peralihan Presiden Donald Trump ke arah arang batu. Namun, jadual pembinaan Indonesia menentukan makna praktikal sasaran itu: cukup banyak loji baharu perlu disiapkan dan disambungkan untuk membekalkan elektrik.

Pelan Perniagaan Bekalan Elektrik yang lebih luas, dikenali melalui singkatan bahasa Indonesianya RUPTL, memperuntukkan tambahan kapasiti geoterma sebanyak 5.2 GW. Eniya menyifatkan pengembangan itu sebagai usaha selama 10 tahun hingga 2035, manakala pelan elektrik yang dibincangkan Menteri Tenaga Bahlil Lahadalia meliputi 2025 hingga 2034. Oleh itu, matlamat untuk menerajui dunia pada 2030 ialah pencapaian lebih awal dalam program pembinaan yang lebih panjang.

Sumber yang besar, pembangunan yang masih terhad

Indonesia mempunyai potensi geoterma sebanyak 23.74 GW di 368 lokasi, menurut Eniya. Berbanding angka kapasiti terpasang beliau sebanyak 2.68 GW, ini bermakna kira-kira 11% daripada sumber yang dianggarkan telah dibangunkan menjadi kapasiti penjanaan.

Loji geoterma menggunakan haba di bawah permukaan Bumi untuk menghasilkan elektrik. Pembangun menggerudi telaga bagi mencapai bendalir panas, kemudian menggunakan haba itu untuk menggerakkan peralatan penjanaan. Tidak seperti penjanaan solar, elektrik geoterma boleh dihasilkan sepanjang malam dan kurang bergantung pada keadaan cuaca harian.

Angka kementerian yang dipetik pada Jun 2025 menggunakan anggaran sumber kira-kira 23,000 MW dan menyifatkan potensi Indonesia sebagai kira-kira 40% daripada jumlah global. Kedua-dua anggaran menunjukkan sumber yang jauh lebih besar berbanding kapasiti yang sudah beroperasi.

Lokasi yang menjanjikan masih memerlukan kajian. Pembangun perlu memastikan sama ada suhu, bendalir dan keadaan batuan bawah tanah mampu menyokong loji yang berdaya maju secara komersial. Usaha ini membantu menjelaskan mengapa negara yang mempunyai sumber geoterma melimpah boleh mengambil masa berpuluh-puluh tahun untuk membangunkan hanya sebahagian kecil daripadanya.

Projek PGE perlu menambah lebih 1 GW

PGE sedang mempercepatkan projek Unit 3 dan 4 Lumut Balai, Unit 1 dan 2 Hululais, serta Unit 7 dan 8 Lahendong. Ahmad membentangkan projek-projek ini sebagai sebahagian daripada usaha mencapai sasaran kapasiti syarikat dan cita-citanya untuk menjadi pusat kecemerlangan geoterma dunia.

Sasaran pertama memerlukan tambahan 273 MW daripada kapasiti asas PGE sebanyak 727 MW, iaitu peningkatan kira-kira 38%, untuk mencapai 1,000 MW pada 2028. Untuk mencapai 1,800 MW pada 2034, jumlah peningkatan sebanyak 1,073 MW diperlukan, menjadikan kapasiti syarikat itu hampir dua setengah kali ganda daripada kapasiti semasa.

Satu lagi projek, loji Ulubelu Gunung Tiga berkapasiti 55 MW di Lampung, telah memulakan pembinaan menjelang Jun 2025. Pertamina turut mengumumkan peruntukan pelaburan penerokaan sebanyak US$36.62 juta. Perbelanjaan penerokaan meliputi peringkat awal pembangunan, ketika pembangun masih menentukan mutu dan saiz sumber bawah tanah.

Laporan pada Jun 2025 meletakkan portfolio geoterma Pertamina yang lebih luas pada 1,877.5 MW, dengan penjanaan tahunan sehingga 4,827.22 GWh. Skop portfolio di sebalik angka itu tidak diperincikan. Angka asas kapasiti PGE sebanyak 727 MW dan angka pengeluaran bagi kawasan yang dikendalikan secara langsung, seperti dinyatakan Ahmad kemudian, menjadi asas bagi rancangan pengembangan terkini PGE.

Loji baharu menunjukkan kemajuan melepasi sasaran

Presiden Prabowo Subianto merasmikan tiga loji geoterma pada 26 Jun 2025, bersama lima projek yang memulakan pembinaan awal dengan jumlah kapasiti terancang sebanyak 260 MW. Majlis itu menunjukkan bahawa sebahagian program pengembangan telah beralih daripada perancangan kepada operasi atau kerja pembinaan.

Tiga projek yang beroperasi ialah Ijen di Bondowoso, Jawa Timur, Unit 5 Sorik Marapi di Mandailing Natal, Sumatera Utara, dan Salak Binary di Jawa Barat. Perasmiannya dikatakan menambah 91.9 MW, meskipun kapasiti individu yang disenaraikan, iaitu 35 MW, 41.25 MW dan 16.15 MW, berjumlah 92.4 MW.

Ijen beroperasi pada 35 MW berbanding kapasiti terancang 110 MW, bermakna pembangunan yang masih belum dilaksanakan berjumlah 75 MW. Ini menggambarkan bagaimana sebuah tapak geoterma boleh dikembangkan secara berperingkat dan bukannya terus beroperasi pada kapasiti penuh yang dirancang.

Prabowo, yang turut merasmikan 47 loji solar pada acara itu, mengaitkan projek tenaga boleh baharu dengan kemandirian tenaga Indonesia:

Sumber tenaga boleh baharu tersedia; kita hanya perlu menguruskannya dengan baik. Hari ini membuktikan keupayaan bangsa Indonesia mencapai kecukupan tenaga, yang penting bagi masa depan kita,

Loji yang beroperasi kini membekalkan elektrik. Projek yang memulakan pembinaan pula mewakili bekalan masa depan, dengan kerja lanjut diperlukan sebelum projek-projek itu dapat menyumbang kepada penjanaan negara.

Rekod pengeluaran memberi PGE asas yang lebih kukuh

PGE menjana 4,114 GWh daripada kawasan yang dikendalikannya secara langsung dalam sembilan bulan pertama 2026, berbanding sasaran 3,801 GWh. Ahmad berkata hasil itu mencapai 108.22% daripada sasaran syarikat dan merupakan angka pengeluaran tertingginya.

Perbezaannya ialah 313 GWh, manakala peningkatan berbanding tempoh sama pada 2025 ialah 9.79%. Angka-angka itu menunjukkan PGE menghasilkan lebih banyak elektrik ketika bersiap sedia untuk pengembangan kapasiti penjanaan yang jauh lebih besar.

Megawatt mengukur kuasa penjanaan; gigawatt jam mengukur elektrik yang dihasilkan dari semasa ke semasa. Penjana 1 MW yang beroperasi pada output penuh selama 1,000 jam menghasilkan 1 GWh. Bagi isi rumah dan perniagaan, bekalan yang boleh diharap sama pentingnya dengan saiz kapasiti terpasang kerana elektrik perlu tersedia apabila diperlukan.

Prestasi operasi dan program pembinaan PGE menangani bahagian yang berbeza dalam tugas yang sama. Kemudahan sedia ada perlu terus membekalkan elektrik, sementara telaga, peralatan dan loji baharu dibangunkan untuk mencapai sasaran kemudian.

Mengapa harga elektrik penting sebelum penggerudian bermula

PGE meminta kerajaan menyemak peruntukan tarif dalam Peraturan Presiden No. 112 Tahun 2022. Ahmad berkata syarikat itu mahukan pelarasan harga dan pengaturan tarif suapan bagi memberi kepastian lebih besar kepada pelabur.

Tarif suapan menetapkan harga tertentu atau rangka kerja penetapan harga bagi elektrik yang dibekalkan kepada grid. Bagi pembangun geoterma, hasil jualan yang boleh dijangka membantu menyokong keputusan untuk membelanjakan wang bagi penerokaan, telaga dan peralatan penjanaan sebelum jualan elektrik bermula.

Surya Darma, pengerusi Indonesia Center for Renewable Energy Studies, berkata pada Jun 2025 bahawa projek geoterma memerlukan pelaburan awal yang besar, sementara beberapa pembangun melaporkan pulangan pelaburan di bawah 10%. Pulangan pelaburan membandingkan keuntungan kewangan daripada projek dengan jumlah wang yang dilaburkan.

Surya turut menjelaskan ketidakpastian dalam mencari sumber yang berdaya maju secara komersial:

Umum mengetahui bahawa tahap risiko menemui rizab geoterma dalam sektor huluan masih tinggi. Kekurangan data geologi, geokimia dan geofizik yang tepat boleh menimbulkan ketidakpastian dalam menentukan saiz potensi,

Ahmad tidak menyatakan kadar tarif yang dicadangkan atau tarikh keputusan mengenai semakan yang diminta. Perbincangan harga ini penting kerana pembangun perlu menentukan sama ada hasil elektrik yang dijangka mampu menampung risiko penerokaan serta kos pembinaan loji.

Tapak terpencil dan kebimbangan masyarakat membentuk kadar pembangunan

Surya mengenal pasti rupa bumi yang sukar, infrastruktur sokongan, pelesenan, ketidakpastian undang-undang dan bantahan masyarakat sebagai halangan kepada pembangunan geoterma. Banyak sumber terletak di kawasan terpencil, hutan atau gunung berapi aktif, sekali gus menyukarkan pengangkutan peralatan berat dan menambah kerja yang perlu dilakukan sebelum pembinaan.

Masyarakat di sekitar tapak yang dicadangkan juga mempunyai kebimbangan yang perlu ditangani oleh pembangun dan agensi kerajaan. Surya berkata organisasinya merancang webinar pendidikan bersama peserta lain dalam sektor tersebut. Penglibatan masyarakat setempat melengkapi tinjauan geologi dan perancangan kewangan sebagai sebahagian daripada usaha merealisasikan projek.

Maluku menggambarkan kaitan antara cita-cita negara dengan keperluan elektrik tempatan. Semasa penyediaan pelan elektrik 2025 hingga 2034, Bahlil berkata potensi geoterma sebanyak 40 MW di Ambon telah dimasukkan dalam draf.

Di Maluku Utara, kerajaan menganugerahkan konsesi Telaga Ranu di Halmahera Barat kepada PT Ormat Geothermal Indonesia pada 8 Januari 2026. Tapak itu berpotensi menghasilkan kapasiti sehingga 40 MW dan disasarkan mula beroperasi menjelang akhir 2030, dengan matlamat menggantikan penjanaan elektrik menggunakan diesel.

Telaga Ranu turut mencetuskan penelitian terhadap penyertaan awam, kebimbangan alam sekitar dan hubungan pembangun dengan Israel. Pembangunannya menunjukkan bagaimana sesebuah projek boleh melibatkan bekalan tenaga, kepentingan tempatan dan sensitiviti politik yang lebih luas pada masa yang sama.

Pencapaian dari Kamojang hingga 2034

Program geoterma Indonesia menggabungkan sejarah penerokaan selama satu abad dengan beberapa tarikh akhir yang lebih hampir. Pencapaian utamanya ialah:

• 1926: Penerokaan geoterma bermula di Kamojang, Jawa Barat.
• Akhir 2024: Indonesia mempunyai kira-kira 2.64 hingga 2.68 GW kapasiti terpasang geoterma, menurut angka kementerian yang dipetik pada 2025.
• 26 Jun 2025: Prabowo merasmikan tiga loji geoterma yang beroperasi dan menandakan permulaan pembinaan di lima lagi projek.
• Januari hingga September 2026: PGE menghasilkan rekod 4,114 GWh daripada kawasan yang dikendalikan secara langsung.
• 2028: PGE menyasarkan kapasiti terpasang sebanyak 1 GW.
• 2030: Kerajaan menyasarkan Indonesia menerajui dunia dari segi kapasiti geoterma; Telaga Ranu disasarkan mula beroperasi menjelang akhir tahun.
• 2034: PGE menyasarkan 1.8 GW, seiring program negara yang menyatakan tambahan 5.2 GW sepanjang sedekad hingga 2035.

Ujian terdekat ialah sama ada kapasiti yang dirancang dapat menjadi penjanaan operasi mengikut jadual. Sasaran PGE untuk 2028 mendahului tarikh akhir kepimpinan negara, menjadikan kemajuan pembinaannya satu ukuran nyata tentang seberapa pantas cita-cita lebih luas itu dicapai.

Perkara Utama

• Indonesia menyasarkan untuk menjadi negara kuasa geoterma terkemuka di dunia menjelang 2030.
• Program elektrik negara merangkumi tambahan kapasiti geoterma sebanyak 5.2 GW.
• PGE merancang meningkatkan kapasiti daripada 727 MW kepada 1 GW pada 2028 dan 1.8 GW pada 2034.
• Kawasan yang dikendalikan secara langsung oleh PGE menjana rekod 4,114 GWh dari Januari hingga September 2026, meningkat 9.79% berbanding setahun sebelumnya.
• Kos penerokaan, harga elektrik, infrastruktur dan kebimbangan masyarakat akan menentukan kadar pengembangan.