Jerebu Indonesia Ganggu 2,604 Penerbangan Domestik dan Batalkan 14 Perkhidmatan ke Singapura

Asap ganggu perjalanan di seluruh Indonesia dan rantau sekitarnya

Kebakaran hutan dan tanah di Indonesia mengganggu 2,604 penerbangan domestik antara 11 Ogos hingga 19 Oktober 2026, manakala jerebu menyebabkan pembatalan 14 perkhidmatan antarabangsa yang melibatkan Singapura, menurut Kementerian Pengangkutan. Gangguan itu merebak dari Sumatera dan Kalimantan ke lapangan terbang di Sulawesi, Maluku, Maluku Utara dan Papua.

Ketua Pengarah Penerbangan Awam, Lukman F. Laisa, berkata 1,420 penerbangan domestik dibatalkan atau ditunda, 1,129 mengalami kelewatan, 23 dilencongkan ke lapangan terbang lain dan enam berpatah balik ke lapangan terbang berlepas. Sebanyak 26 lagi dijadualkan semula untuk berlepas lebih awal. Secara keseluruhan, pembatalan, penundaan dan kelewatan melibatkan 2,549 penerbangan, hampir 98 peratus daripada jumlah keseluruhan.

Angka terkini itu meningkat 146 berbanding 2,458 yang direkodkan sehingga 17 Oktober. Bagi penumpang, kesannya merangkumi tempoh menunggu di terminal hingga tiba di bandar yang berbeza. Bagi masyarakat terpencil yang bergantung pada pesawat, pembatalan perkhidmatan juga boleh menjejaskan bekalan dan akses kepada perkhidmatan kerajaan.

Hubungan dengan Singapura terjejas secara langsung: 12 penerbangan bagi perkhidmatan pergi balik antara Singapura dengan Pontianak dibatalkan dari 12 hingga 23 September, diikuti dua penerbangan antara Singapura dengan Palembang pada 15 Oktober. Jerebu turut mengganggu perkhidmatan Firefly Malaysia antara Subang dengan Lapangan Terbang Seletar di Singapura, sebelum syarikat penerbangan itu menyambung semula laluan tersebut selepas penggantungan kira-kira seminggu.

Gangguan penerbangan itu sebahagian daripada kecemasan yang lebih meluas. Kementerian Kesihatan Indonesia merekodkan 283,270 kes penyakit pernafasan akut di tujuh wilayah terjejas sehingga 13 Oktober, manakala pasukan pemadam kebakaran berdepan asap tebal yang menghalang sesetengah pesawat daripada sampai ke lokasi kebakaran.

Bagaimana gangguan penerbangan meningkat

Jumlah berturut-turut yang dikeluarkan Kementerian Pengangkutan menunjukkan bagaimana gangguan terkumpul sepanjang Oktober. Pemantauan kementerian menggabungkan maklumat daripada pihak berkuasa lapangan terbang, pengendali lapangan terbang, syarikat penerbangan dan perkhidmatan navigasi udara.

• 11 Ogos: Tempoh pemantauan kumulatif kementerian bermula.
• 12 hingga 23 September: Jerebu di Lapangan Terbang Supadio, Pontianak, menyebabkan 12 pembatalan bagi perkhidmatan yang menghubungkan bandar itu dengan Singapura.
• 12 Oktober: Jumlah kumulatif penerbangan domestik terjejas mencecah 1,813.
• 13 Oktober: Jumlah itu meningkat kepada 2,021, termasuk 1,067 pembatalan atau penundaan dan 919 kelewatan.
• 15 Oktober: Dua perkhidmatan Singapura–Palembang dibatalkan.
• 17 Oktober: Kementerian merekodkan 2,458 penerbangan domestik terjejas di 29 lapangan terbang dalam 17 wilayah.
• 19 Oktober: Jumlah kumulatif penerbangan domestik mencecah 2,604.

Peningkatan daripada 2,021 penerbangan pada 13 Oktober kepada 2,604 pada 19 Oktober bermakna 583 penerbangan tambahan terjejas, atau kira-kira 29 peratus. Jumlah itu merangkumi beberapa jenis perubahan jadual, dengan pembatalan dan penundaan digabungkan oleh kementerian.

Bahaya lain turut mengganggu penerbangan pada masa yang sama. Sehingga 17 Oktober, pihak berkuasa secara berasingan merekodkan 20 pembatalan penerbangan domestik yang dikaitkan dengan abu gunung berapi, cuaca buruk dan angin kencang. Pembatalan itu direkodkan berasingan daripada jumlah akibat jerebu.

Mengapa jarak penglihatan boleh menghentikan penerbangan

Lapangan Terbang Sultan Mahmud Badaruddin II di Palembang memberikan gambaran jelas tentang masalah keselamatan itu. Pengurus Besar Ahmad Syaugi Sahab berkata lima penerbangan mengalami kelewatan pada suatu pagi apabila jarak penglihatan jatuh di bawah ambang operasi minimum lapangan terbang itu, iaitu 600 meter. Jerebu sebelum itu sudah menjejaskan 18 penerbangan di sana pada 3 Oktober.

Kru penerbangan memerlukan jarak penglihatan yang mencukupi untuk melakukan pelepasan, pendekatan dan pendaratan dengan selamat. Had operasi bergantung pada lapangan terbang, pesawat dan prosedur yang digunakan. Oleh itu, asap boleh mengganggu penerbangan dengan cara yang berbeza di setiap lapangan terbang.

Lapangan Terbang Sultan Syarif Kasim di Pekanbaru mengalami beberapa keadaan itu apabila jarak penglihatan jatuh kepada kira-kira 600 meter. Sebuah penerbangan Lion Air berpatah balik ke Jakarta, penerbangan Citilink dilencongkan ke Batam, manakala pesawat Pelita Air berpusing lima kali sebelum mendarat selepas keadaan bertambah baik. Di Lapangan Terbang Sultan Thaha, Jambi, lapan penerbangan mengalami kelewatan atau dijadualkan semula apabila jarak penglihatan merosot daripada 1,500 meter pada awal pagi kepada 800 meter menjelang tengah hari.

Lukman, pegawai kementerian yang bertanggungjawab terhadap penerbangan awam, menjelaskan keutamaan operasi kerajaan:

Keselamatan dan sekuriti penerbangan kekal sebagai keutamaan utama kami. Setiap keputusan operasi mesti mengambil kira keadaan cuaca, jarak penglihatan dan penilaian keselamatan oleh pihak berkuasa berkaitan.

Lapangan terbang di timur berdepan tekanan yang meningkat

Antara 13 hingga 17 Oktober, jerebu menjejaskan penerbangan di kawasan geografi yang lebih luas. Lapangan terbang yang dinamakan kementerian termasuk Mutiara SIS Al-Jufrie di Palu, Sultan Babullah di Ternate, Pattimura di Ambon, Mozes Kilangin di Timika dan Domine Eduard Osok di Sorong, selain lapangan terbang di Pontianak, Pekanbaru dan Palembang.

Pihak berkuasa turut meletakkan 16 lapangan terbang di Papua, Papua Tengah, Papua Pegunungan dan Papua Selatan di bawah pemantauan. Lapangan terbang itu termasuk Sentani, Timika, Wamena, Oksibil, Dekai, Merauke, Tanah Merah dan Ewer, serta destinasi lebih kecil seperti Manggelum, Yaniruma dan Mindiptanah.

Jurucakap Lion Group, Danang Mandala Prihantoro, berkata sekurang-kurangnya empat penerbangan yang berkhidmat ke Sorong, Manokwari dan Jayapura dijadualkan semula. Keadaan buruk di sesebuah lapangan terbang boleh menjejaskan perkhidmatan seterusnya kerana pesawat dan kru yang sama diperlukan untuk perjalanan berikutnya.

Pada 16 Oktober, jerebu turut menyebabkan pembatalan 22 penerbangan perintis, termasuk dua perkhidmatan kargo, di kawasan penyelaras Singkep, Kuala Pembuang, Tanah Merah dan Gorontalo. Perkhidmatan perintis menghubungkan tempat yang mempunyai pengangkutan komersial tetap yang terhad. Pemerhati penerbangan Gatot Raharjo memberi amaran bahawa gangguan boleh mengurangkan bekalan barangan asas dan menaikkan harga di masyarakat terpencil.

Hubungan dengan Singapura dan Malaysia turut terputus

Firefly mula mengumumkan pembatalan pada 10 Oktober berikutan jarak penglihatan yang rendah. Laluan terjejas menghubungkan Lapangan Terbang Sultan Abdul Aziz Shah di Subang, berhampiran Kuala Lumpur, dengan Lapangan Terbang Seletar di Singapura. Semasa penggantungan itu, penumpang boleh dipindahkan ke penerbangan Malaysia Airlines antara Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur dengan Lapangan Terbang Changi, tertakluk pada ketersediaan tempat duduk.

Masalah di Seletar turut melangkaui laluan itu. Enam belas penerbangan dilencongkan dari lapangan terbang tersebut antara 5 hingga 11 Oktober akibat jarak penglihatan rendah dan jerebu, menurut maklumat yang dikaitkan dengan Penguasa Penerbangan Awam Singapura dan Changi Airport Group.

Pengarah hal ehwal Indonesia dan komunikasi strategik AirAsia, Eddy Krismeidi, berkata operasi syarikat itu di Malaysia yang melibatkan Palembang, Pontianak dan Banjarmasin turut terjejas. Syarikat penerbangan itu menangguhkan lawatan yang dirancang untuk membawa pelanggan Malaysia ke Kalimantan.

Pengendali lapangan terbang di Indonesia diarahkan memperkukuh prosedur bagi keadaan jarak penglihatan rendah dan menyelaras tindakan dengan AirNav Indonesia serta Agensi Meteorologi, Klimatologi dan Geofizik, yang dikenali sebagai BMKG. Notis penerbangan memaklumkan kru tentang sekatan dan perubahan keadaan. Pengendali juga diminta menambah baik maklumat di terminal dan menyediakan pelitup muka untuk penumpang.

Kerugian syarikat penerbangan melangkaui jualan tiket

Persatuan Syarikat Penerbangan Nasional Indonesia, atau INACA, menganggarkan kira-kira 500 pembatalan sepanjang September menyebabkan syarikat penerbangan kerugian lebih Rp 22 bilion. Anggaran itu tidak termasuk kerugian yang dialami pengendali lapangan terbang, kedai lapangan terbang, restoran, teksi dan hotel.

Citilink mencatat jumlah penerbangan terjejas paling tinggi dalam pecahan terdahulu yang meliputi 10 syarikat penerbangan, iaitu 478 penerbangan. NAM Air menyusul dengan 300, Wings Air dengan 227 dan Super Air Jet dengan 161. Pengendali lain yang terjejas termasuk Garuda Indonesia, Batik Air, TransNusa, Lion Air dan Sriwijaya Air.

Setiausaha Agung INACA, Bayu Sutanto, berkata penumpang yang terjejas akibat keadaan kecemasan boleh menerima bayaran balik atau penjadualan semula. Lukman turut berkata syarikat penerbangan kekal bertanggungjawab memenuhi hak penumpang mengikut peraturan yang berkuat kuasa. Penumpang dinasihatkan menyemak aturan terkini dengan syarikat penerbangan masing-masing, khususnya apabila perjalanan gantian menggunakan lapangan terbang yang berbeza.

Perniagaan pelancongan turut berdepan kehilangan pengunjung. Pengerusi Persatuan Industri Pelancongan Indonesia, Hariyadi Sukamdani, memberi amaran bahawa kadar penginapan di kawasan terjejas boleh jatuh kepada 10–20 peratus jika keadaan berterusan. Katanya, Kalimantan amat terdedah kerana pilihan perjalanan darat lebih terhad berbanding koridor jalan utama Sumatera.

Pusat Kajian Ekonomi dan Undang-undang menganggarkan kos ekonomi dan kesihatan antara Rp 39.29 trilion hingga Rp 123.1 trilion bagi tempoh Januari hingga Ogos. Dalam penilaiannya, kerugian yang melibatkan aset fizikal dan kegiatan ekonomi berjumlah Rp 29.54 trilion. Angka ini merupakan anggaran lebih luas yang meliputi kecemasan kebakaran, manakala angka INACA merujuk kepada pembatalan penerbangan sepanjang September.

Jumlah titik panas berkurang, tetapi kebakaran terus berulang

Kemas kini terkini Kementerian Perhutanan merekodkan 487 titik panas yang dinilai mempunyai tahap keyakinan tinggi di seluruh negara pada 9 malam Isnin, turun daripada 1,104 pada hari sebelumnya. Di enam wilayah keutamaan, jumlahnya merosot daripada 748 kepada 172.

Sumatera Selatan merekodkan 64 titik panas, Kalimantan Tengah 49, Kalimantan Selatan 40, Kalimantan Barat 12 dan Jambi tujuh, manakala Riau tidak mencatat sebarang titik panas. Sumatera Selatan dan Kalimantan Selatan mencatat peningkatan meskipun jumlah nasional menurun. Pemantauan terdahulu menunjukkan kenaikan mendadak di seluruh negara daripada 270 kepada 1,104, sekali gus menggambarkan betapa pantasnya keadaan berubah.

Titik panas ialah pengesanan haba yang digunakan untuk membantu mengesan kemungkinan kebakaran. Kawasan terbakar diukur secara berasingan. Pertubuhan alam sekitar Satya Bumi menganggarkan lebih 202,000 hektar terbakar antara Januari hingga Julai 2026, iaitu 69 peratus lebih luas berbanding tempoh sama setahun sebelumnya.

Sebahagian besar cabaran memadam kebakaran berlaku di bawah permukaan. Tanah gambut terbentuk daripada timbunan tebal tumbuh-tumbuhan yang separa terurai. Apabila kering, gambut boleh terbakar di bawah tanah dan menyimpan haba yang sukar dicapai dengan air.

Fauzi Rahman, seorang anggota bomba berusia 27 tahun di Palangka Raya, menggambarkan usaha yang diperlukan untuk memadamkannya:

Oleh sebab tanah gambut agak dalam, kami perlu memadamkan api sepenuhnya hingga ke dasar.

Anggota bomba berhampiran Banjarbaru menguji paip yang dimasukkan sehingga dua meter ke dalam gambut untuk menyalurkan air dan cecair pemadam api ke bawah tanah. Polis berkata satu percubaan menurunkan suhu bawah tanah daripada kira-kira 120 darjah Celsius kepada 30 darjah Celsius, dengan dron terma digunakan untuk memeriksa sama ada masih terdapat haba.

Asap turut mengehadkan usaha memadam kebakaran

Kemas kini tindak balas terkini Indonesia menyenaraikan 61 pesawat dalam keadaan siap siaga, termasuk 44 untuk operasi pengeboman air dan 17 untuk rondaan serta pengubahsuaian cuaca. Rekod operasi berasingan menunjukkan 5,179 misi penerbangan pengeboman air dari 20 April hingga 16 Oktober, melibatkan 38 pesawat daripada 11 pengendali.

Pesawat memerlukan jarak penglihatan yang selamat untuk bergerak, mengenal pasti sasaran dan melepaskan air. Menteri Luar Malaysia, Mohamad Hasan, berkata asap tebal menyebabkan 34 pesawat yang terlibat dalam usaha tindak balas Indonesia tidak dapat beroperasi. Bentuk muka bumi terpencil dan bekalan air yang terhad menambah kesukaran.

Malaysia menawarkan sebuah pesawat Bombardier CL-415MP, tiga helikopter dan kira-kira 50 anggota. Indonesia bersetuju menerima bantuan antarabangsa sambil menilai setiap cadangan. Pakej khusus Malaysia itu masih menunggu kelulusan Indonesia dalam kemas kini 19 Oktober, susulan tawaran pesawat Malaysia.

Pihak berkuasa turut menyebarkan kira-kira 2.4 tan ais kering di Sumatera Selatan pada 15 dan 16 Oktober, dengan tumpuan awal di lapangan terbang Palembang. Ais kering ialah karbon dioksida pepejal. Eksperimen itu bertujuan mengganggu penyongsangan suhu, iaitu lapisan udara lebih panas yang memerangkap udara lebih sejuk dan asap berhampiran permukaan bumi.

Dalam percubaan pertama ais kering, pegawai bencana melaporkan jarak penglihatan bertambah baik daripada kira-kira 650 meter kepada 2,800 meter, masih di bawah sasaran sekurang-kurangnya 5,000 meter. Pegawai BMKG menyifatkan kaedah itu sebagai eksperimen, dengan keberkesanannya terhadap jerebu kebakaran hutan tropika masih dinilai. Teknik itu menyasarkan penyebaran asap, sementara kru darat dan pesawat terus memadamkan kebakaran.

Keluarga menanggung beban kesihatan

Kementerian Kesihatan Indonesia merekodkan 283,270 kes penyakit pernafasan akut di tujuh wilayah terjejas sehingga 13 Oktober, berbanding 113,336 kes sehingga 9 September. Lebih 60,000 kes melibatkan kanak-kanak berusia bawah lima tahun.

Pejabat kesihatan Palangka Raya melaporkan peningkatan 25 peratus dalam jangkitan pernafasan akut. Penduduk berkata asap memasuki rumah, manakala sukarelawan menyediakan pusat perlindungan dengan udara yang lebih bersih. Usaha mencari udara yang selamat menjadi amat mendesak bagi keluarga yang mempunyai anak-anak, warga emas dan mereka yang sedia menghadapi kesukaran bernafas.

Pengukuran BMKG di Sumatera menunjukkan PM2.5 mencecah 903.6 mikrogram per meter padu di Palembang dan 298.7 di Pekanbaru semasa episod jerebu teruk. PM2.5 merujuk kepada zarah yang lebarnya tidak melebihi 2.5 mikrometer, cukup kecil untuk masuk jauh ke dalam paru-paru.

Malaysia menutup sekolah di kawasan terjejas, manakala Singapura memulihkan subsidi rawatan bagi penyakit yang dikaitkan dengan jerebu. Permintaan terhadap peralatan perlindungan turut meningkat: pembekal perubatan Malaysia, AA Alive, melaporkan jualan peralatan oksigen naik 35 peratus, sementara peruncit Courts berkata jualan penulen udara meningkat 600 peratus antara 28 September hingga 12 Oktober berbanding tempoh sama setahun sebelumnya.

Kementerian Perhutanan turut melaporkan empat anggota bomba maut di sebuah taman negara di Jawa. Kematian mereka menambah beban kemanusiaan dalam usaha tindak balas yang melibatkan puluhan ribu anggota.

Tindakan undang-undang dan rundingan serantau dipergiat

Menteri kemampanan dan alam sekitar Singapura, Grace Fu, berkata Agensi Alam Sekitar Negara akan mengeluarkan notis kepada tujuh syarikat yang memiliki konsesi di Indonesia di bawah Akta Jerebu Rentas Sempadan. Notis itu mewajibkan tindakan diambil terhadap kebakaran dan maklumat pencegahan diberikan. Undang-undang 2014 itu membenarkan denda sehingga S$100,000 sehari terhadap syarikat yang menyebabkan atau membiarkan kebakaran yang menghasilkan jerebu di Singapura.

Fu menjelaskan penemuan awal agensi itu dan asas bagi kemungkinan tindakan lanjut:

Siasatan kami setakat ini menunjukkan bahawa sebahagian jerebu yang dialami di Singapura berpunca daripada kebakaran di tanah milik tujuh syarikat di Indonesia.

Perdana Menteri Lawrence Wong berkata Singapura sedang meneliti syarikat yang mungkin bertanggungjawab dan mempertimbangkan tindakan bersama negara lain. Greenpeace turut mendakwa terdapat kaitan antara kawasan pembakaran dengan perniagaan yang berpangkalan di Singapura dan Malaysia.

Indonesia memperluas tindakan penguatkuasaannya sendiri. Susulan sekatan terhadap 32 syarikat, Kementerian Perhutanan berkata langkah yang diambil termasuk penggantungan permit, arahan pemulihan dan pembatalan lima permit. Prosiding jenayah melibatkan 125 individu dan syarikat.

ASEAN menaikkan amaran jerebu ke Tahap 3, tahap tertingginya. Malaysia mahu aturan serantau diperkukuh, dengan Mohamad berkata jerebu tidak termasuk dalam mekanisme bencana alam sedia ada blok itu. Isu berkenaan dijadual dibincangkan dalam mesyuarat ASEAN menjelang sidang kemuncak November di Manila. Sementara itu, penumpang dan masyarakat terus berdepan perubahan jarak penglihatan, hubungan perjalanan yang terputus-putus dan pendedahan berterusan kepada asap.

Perkara Utama

• Indonesia merekodkan 2,604 penerbangan domestik terjejas antara 11 Ogos hingga 19 Oktober, termasuk 1,420 pembatalan atau penundaan.
• Empat belas perkhidmatan antarabangsa yang melibatkan Singapura dibatalkan bagi laluan Pontianak dan Palembang.
• Jerebu menjejaskan 29 lapangan terbang di 17 wilayah sehingga 17 Oktober dan mengganggu perkhidmatan yang menghubungkan masyarakat terpencil.
• Kementerian Kesihatan Indonesia merekodkan 283,270 kes penyakit pernafasan akut di tujuh wilayah sehingga 13 Oktober.
• Usaha memadam kebakaran menggabungkan kru darat, pesawat, penyejukan gambut dan eksperimen penyebaran asap, sementara jarak penglihatan mengehadkan sesetengah operasi.
• Singapura meneruskan siasatan terhadap syarikat, manakala ASEAN dijadual membincangkan krisis itu menjelang sidang kemuncak November di Manila.